Καλώδιο: Πόντιση σε «γκρίζα νερά»

Εάν η Ελλάδα έχει την αποκλειστική δικαιοδοσία να αδειοδοτεί τις έρευνες για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο, γιατί χρειάστηκε να παρέμβει διπλωματικά η Γαλλία προς την Τουρκία, μια χώρα που, σύμφωνα με την Αθήνα, δεν έχει καμία σχετική αρμοδιότητα στην περιοχή; Και γιατί η Άγκυρα, με επίσημη NAVTEX, εμφανίζεται να έχει δώσει τη συγκατάθεσή της για την πραγματοποίηση των εργασιών;

Τα ερωτήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία μετά την αναχώρηση του γαλλικού ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo» από το Ηράκλειο, στις 10 Νοεμβρίου. Διότι πίσω από την επανεκκίνηση ενός έργου στρατηγικής σημασίας αναδεικνύεται μια πολύ σοβαρότερη διάσταση: Η Ελλάδα, χωρίς να αναγνωρίζει επισήμως τις τουρκικές αξιώσεις, φαίνεται να έχει αποδεχθεί μια διπλωματική διαδικασία στην οποία τρίτη χώρα ανέλαβε να συνεννοηθεί με την Άγκυρα για δραστηριότητες σε θαλάσσιες ζώνες ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Το γεγονός ότι οι εργασίες για την πόντιση του καλωδίου ξεκίνησαν και θα προχωρήσουν δεν απαντά στο ερώτημα εάν η Αθήνα, προκειμένου να αποφύγει μια νέα ελληνοτουρκική κρίση, επέλεξε μια διαδικασία που επιτρέπει στην Τουρκία να εμφανίζεται ως αναγκαίος συνομιλητής για την άσκηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Η επιβεβαίωση του «Π»

Στις 13 Αυγούστου το «Ποντίκι», με το άρθρο «Το καλώδιο περνά από την Άγκυρα – Η γαλλική λύση και το τουρκικό τετελεσμένο», είχε περιγράψει τη διπλωματική φόρμουλα με την οποία θα μπορούσε να ξεπεραστεί το τουρκικό εμπόδιο για την υλοποίηση του έργου:

Η Ελλάδα δεν θα ζητούσε επισήμως άδεια από την Τουρκία, η Άγκυρα όμως θα εμφανιζόταν να έχει δώσει τη συγκατάθεσή της και οι εργασίες θα προχωρούσαν χωρίς ανοιχτή αντιπαράθεση. Έμπειρη διπλωματική πηγή είχε περιγράψει τότε στο «Π» το σχήμα με μια χαρακτηριστική φράση: «Η Ελλάδα δεν θα ζητήσει τουρκική άδεια, ενώ η Τουρκία θα τη δώσει».

Τρεις μήνες αργότερα, η εξέλιξη των γεγονότων επιβεβαιώνει τον βασικό πυρήνα εκείνου του ρεπορτάζ, με μία σημαντική διαφοροποίηση. Τη διπλωματική ενημέρωση της Άγκυρας δεν ανέλαβε η γαλλική εταιρεία, όπως είχε περιγραφεί ως πιθανό ενδεχόμενο, αλλά το ίδιο το γαλλικό κράτος, με επίσημη ρηματική διακοίνωση προς το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών. Η διαφορά δεν είναι τυπική, αλλά ουσιαστική. Η διαχείριση ενός ζητήματος που συνδέεται με την άσκηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, τουλάχιστον ως προς τη διπλωματική επικοινωνία με την Άγκυρα, ανατέθηκε / μεταφέρθηκε στο γαλλικό κράτος.

Η γαλλική αποστασιοποίηση

Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το περιεχόμενο της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης. Σύμφωνα με πληροφορίες του «Π» από Έλληνα διπλωμάτη που έχει λάβει γνώση του εγγράφου, η Γαλλία αποστασιοποιείται ρητά από οποιαδήποτε ανάμειξη σε ζητήματα δικαιοδοσίας επί θαλάσσιων ζωνών. Με άλλα λόγια, το Παρίσι παρεμβαίνει διπλωματικά προκειμένου να διευκολύνει την πραγματοποίηση των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου, αποφεύγοντας ταυτόχρονα να τοποθετηθεί επί της ελληνοτουρκικής διαφοράς που τις εμποδίζει.

Η επιλογή αυτή εξυπηρετεί προφανώς την ανάγκη προστασίας ενός σημαντικού έργου, στο οποίο εμπλέκονται γαλλικά επιχειρηματικά συμφέροντα, χωρίς να μετατρέπεται η Γαλλία σε μέρος της αντιπαράθεσης για τις θαλάσσιες ζώνες. Για την Αθήνα, όμως, προκύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα: Με ποια διαδικασία και κατόπιν ποιας συνεννόησης ανέλαβε τρίτο κράτος τη διπλωματική επικοινωνία με την Τουρκία για εργασίες που η ελληνική κυβέρνηση θεωρεί ότι υπάγονται αποκλειστικά στη δική της δικαιοδοσία;

Η συγκατάθεση της Άγκυρας

Η συνέχεια των γεγονότων είναι εξίσου αποκαλυπτική. Η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX, με την οποία υποστηρίζει ότι οι έρευνες γίνονται σε περιοχή που θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα και ότι οι εργασίες προχωρούν με τη γνώση και τη συγκατάθεση των τουρκικών αρχών. Η Αθήνα απάντησε ότι ουδέποτε ζητήθηκε τουρκική άδεια, ότι οι εργασίες πραγματοποιούνται αποκλειστικά βάσει των αδειών Ελλάδας και Κύπρου και ότι η τουρκική αναγγελία στερείται ισχύος. Μάλιστα, εξέδωσε δική της αντι-NAVTEX απορρίπτοντας την τουρκική αξίωση.

Υπάρχει, ωστόσο, μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στη νομική αμφισβήτηση μιας διεκδίκησης και στην πρακτική διαχείρισή της: Η Τουρκία δεν χρειάστηκε να εμποδίσει το ερευνητικό πλοίο για να επαναλάβει την αξίωσή της. Την κατέγραψε επισήμως συνδέοντας τις εργασίες με τη δική της συγκατάθεση.

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι η Άγκυρα αδειοδότησε τις έρευνες ούτε ότι η Ελλάδα αναγνώρισε τουρκική δικαιοδοσία. Αναδεικνύει, όμως, τον κίνδυνο να παγιωθεί μια πρακτική στην οποία η άσκηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων συνοδεύεται από προηγούμενη διπλωματική συνεννόηση με την Τουρκία, έστω και μέσω τρίτων.

Το πραγματικό τίμημα

Το άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει την ελευθερία πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα, με συγκεκριμένες επιφυλάξεις για τα δικαιώματα του παράκτιου κράτους. Δεν προβλέπει γενική απαίτηση συναίνεσης του παράκτιου κράτους για τη χάραξη της πορείας των καλωδίων, όπως προβλέπει για τους αγωγούς. Οι συνοδευτικές επιστημονικές έρευνες, πάντως, εγείρουν διακριτά ζητήματα αδειοδότησης.

Η ουσία επομένως δεν βρίσκεται μόνο στην ολοκλήρωση του έργου, αλλά και στη διαδικασία που ακολουθείται. Διότι μια διπλωματική διευθέτηση μπορεί να επιτρέπει στην Ελλάδα να διατηρεί ακέραιες τις επίσημες θέσεις της και ταυτόχρονα στην Τουρκία να επικαλείται τη συμμετοχή της ως προηγούμενο για μελλοντικές δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το τελικό ερώτημα λοιπόν που καλείται να απαντήσει η κυβέρνηση είναι: Γιατί χρειάστηκε η γαλλική διπλωματική μεσολάβηση ώστε να προχωρήσει το έργο; Και κυρίως: Αυτή η διαδικασία συνιστά μια προσωρινή τεχνική διευθέτηση ή την αρχή μιας πρακτικής αποδοχής περιορισμών στην άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων; Διότι το καλώδιο μπορεί να ποντιστεί μία φορά. Το προηγούμενο όμως που δημιουργείται μπορεί να μας ακολουθεί για πάντα…

topontiki.gr