Με «δωράκια» στρώνει το χαλί για τον Τραμπ

Η Τουρκία θέλει να επιστρέψει στη Ρωσία το ρωσικής κατασκευής αντιαεροπορικό σύστημα S-400 που αγόρασε από τη Ρωσία πριν από σχεδόν 10 χρόνια, υποστηρίζει το Bloomberg. Μάλιστα, ο Ταγίπ Ερντογάν φέρεται να το πρότεινε στον Βλαντιμίρ Πούτιν κατά τη διάρκεια της συνάντησης που είχαν στο Τουρκμενιστάν την περασμένη εβδομάδα. Κατά τις ίδιες πληροφορίες, παρασκηνιακές συζητήσεις μεταξύ Αγκυρας και Μόσχας είχαν γίνει προηγουμένως. Ωστόσο, το Κρεμλίνο αρνείται ότι έγινε μια τέτοια πρόταση.

Ανεξαρτήτως αν πράγματι έγινε, ή κάνει επίτηδες αυτή τη διαρροή η Αγκυρα, βέβαιον είναι ότι ο Ερντογάν θέλει να συσφίξει τους δεσμούς του με τον Τραμπ, συνεχίζοντας πάντως να διατηρεί τον ρόλο του επιτήδειου ενδιάμεσου, και διατηρώντας τις καλές σχέσεις του τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Κίεβο, τόσο με τη Δύση, το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, όσο και με την Ανατολή και τους BRICS, όπου θέλει να γίνει μέλος.

Εάν βέβαια δεχθεί η Μόσχα κάτι τέτοιο, Η Τουρκία απαλλάσσεται από την «σκοτούρα» των πιέσεων να δώσει ένα στρατηγικό όπλο όπως οι S-400 στο Κίεβο. Κάτι που θα προκαλούσε πλήγμα στις σχέσεις της με τη Ρωσία. Το οποίο, ως όλα δείχνουν, δεν θέλουν ούτε η Μόσχα ούτε η Αγκυρα. Πόσο μάλλον, τη στιγμή που η Ρωσία κατασκευάζει πυρηνικό σταθμό στην Τουρκία και εκπαιδεύει επιστήμονές της στην πυρηνική τεχνολογία.

Το εξαιρετικά σημαντικό είναι όμως ότι, εφόσον η Τουρκία «ξεφορτωθεί» τους S-400, δεν θα υπάρχει η παραμικρή κατηγορία σε βάρος της στους κόλπους του ΝΑΤΟ, και ως «λευκή περιστερά» θα επιδιώξει με ακόμα μεγαλύτερη ένταση να ενταχθεί στην αμυντική αρχιτεκτονική της Ευρώπης. Κάτι άλλωστε που δεν κρύβουν ότι θέλουν πάμπολλοι Ευρωπαίοι υποστηρικτές της, πρώτα από όλους η Γερμανία, χαρακτηρίζοντας την Τουρκία «ομονοούσα» χώρα και «σύμμαχο» στο ΝΑΤΟ, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του εξ’ Ανατολών «κινδύνου», της Ρωσίας.

«Δωράκια»

Πρωτίστως, όμως, με πολλές υποσχέσεις και «δωράκια» προς τον Τραμπ, ο Ερντογάν επιδιώκει να στρώσει το χαλί, προκειμένου να αποκτήσει προνομιακές σχέσεις μαζί του. Εξάλλου, και κατά την προ μηνών επίσημη συνάντηση των δύο στην Ουάσιγκτον, ο Τούρκος πρόεδρος έσπευσε, προσφέροντας ένα υπερβολικά γενναιόδωρο πακέτο αγορών πολλών δις. (γινόταν λόγος για 20-25) από τις ΗΠΑ, το οποίο όμως θεωρήθηκε άκρως αμφίβολο εάν ήταν εις θέσιν να το υλοποιήσει. Ταυτόχρονα, ο Ερντογάν φάνηκε να είναι «ανοικτός» στις πιέσεις του Τραμπ να περιορίσει τα πολλά ενεργειακά και οικονομικά πάρε – δώσε με τη Ρωσία.

Ωστόσο, όπως επισημάνθηκε τότε, ο Ερντογάν μάλλον έφυγε με πολλές υποσχέσεις, αλλά με άδεια χέρια από την Ουάσιγκτον. Από την άλλη, βέβαια, δεν είναι λίγο ότι και στον Λευκό Οίκο κατάφερε να εισέλθει, παρ’ ότι ο έτερος «στρατηγικός σύμμαχος» των ΗΠΑ, η Ελλάδα, συνεχίζει να μένει εκτός, και ο Τραμπ τον έβαλε δίπλα του στη συμφωνία του Σαρμ Ελ Σεΐχ για τη Γάζα. Προς το παρόν, του προσφέρει αναμφισβήτητα αναβάθμιση της εικόνας του διεθνώς, και τυπικώς του δίνει θέση στο μεσανατολικό σκηνικό, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία θα πάρει όσα επιθυμεί. Ούτε και η ίδια άλλωστε έχει τέτοιες ψευδαισθήσεις. Ωστόσο, θα παίξει τα δυνατά χαρτιά της στη Μαύρη Θάλασσα, στον Καύκασο και στον δρόμο μεταφορών, «διάδρομο Ζανγκεζούρ», μεγάλου ενδιαφέροντος για τις ΗΠΑ, το Συριακό, το Λιβυκό. κ.α.

Ενδιαφέρον είναι ότι η Αγκυρα σπεύδει να ευθυγραμμιστεί με τον Τραμπ και σε άλλους τομείς. Για παράδειγμα, περιορίζει τη δράση των Αιγυπτίων Αδελφών Μουσουλμάνων στην Τουρκία, και μάλιστα πολλούς τους απελαύνει, σε μια συγκυρία που η Ουάσιγκτον χαρακτηρίζει οργανώσεις τους ως τρομοκρατικές. Κάτι πάντως που, εκτός των άλλων, αποτελεί αναμφισβήτητα «ρουσφέτι» προς το Κάϊρο, με το οποίο οι σχέσεις της Αγκυρας έχουν εδώ και καιρό εισέλθει σε … ανησυχητικά «φιλική» τροχιά.

Τα αεροσκάφη F-35

Ταυτόχρονα, η απομάκρυνση των S-400 εξυπηρετεί την δεδηλωμένη επιθυμία της Τουρκίας να επανέλθει στο πρόγραμμα απόκτησης και συμπαραγωγής του αμερικανικού μαχητικού αεροσκάφους 5ης γενιάς, F-35. Αποβλήθηκε από αυτό το 2019, και το 2020 της επιβλήθηκαν κυρώσεις του νόμου CAATSA (Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act), οι οποίες περιορίζουν ασφυκτικά την πρόσβαση της τουρκικής πολεμικής βιομηχανίας σε ευαίσθητες αμερικανικές τεχνολογίες. Η απομάκρυνση της Τουρκίας από το πρόγραμμα έγινε κατά την πρώτη προεδρική θητεία Τραμπ.

Μάλιστα, τότε ήταν ήδη έτοιμα έξι F-35, για τα οποία η Τουρκία έχει καταβάλει περίπου 1,4 δισ. δολάρια. Πρ’ ότι είχαν εκπαιδευτεί ακόμα και οι πιλότοι τους, δεν παραδόθηκαν λόγω των κυρώσεων CAATSA. Γενικότερα, η Τουρκία ήθελε να αγοράσει εκατό F-35. Αν και η Αγκυρα φωνασκούσε διαρκώς ότι ήθελε να της επιστραφεί το 1,4 δις. που είχε καταβάλλει γι’ ατά, τελικώς εποίησε την ανάγκη φιλοτιμία και άλλοτε ζητάει την επιστροφή της στο πρόγραμμα του μαχητικού και άλλοτε αγορές σύγχρονων F-16, τα οποία οι ΗΠΑ είναι διατεθειμένες να της δώσουν.

Να σημειωθεί πως η χώρα ήταν συμπαραγωγός στο πρόγραμμα των F-35, κατασκευάζοντας εξαρτήματά του. Σε περίπτωση επιστροφής της χώρας στο πρόγραμμα των μαχητικών, οι ΗΠΑ ενδεχομένως να άρουν την απαγόρευση συμμετοχής δέκα τουρκικών εταιρειών στο πρόγραμμα του F-35, οι οποιες θα παρήγαγαν εξαρτήματα ύψους περί τα 12 δις. δολάρια, συμπεριλαμβανομένου του κεντρικού τμήματος της ατράκτου, το οποίο επρόκειτο να κατασκευαστεί από την Turkish Aerospace Industries.

Στο μεταξύ, η Τουρκία, στην αναζήτησή της για μαχητικό – «ενδιάμεση λύση» μέχρι να αποκτήσει αεροσακάφος 5ης γενιάς (η Αγκυρα δηλώνει ότι προχωρεί η ανάπτυξη του εγχώριου μαχητικού Kaan, αν και έως τώρα δεν πείθει, ενω αναζητά και κινητήρα ακόμα και από τις ΗΠΑ) συσφίγγει ολοένα περισσότερο της εξοπλιστικές σχέσεις της με την Ευρώπη και κυρίως με τη Βρετανία, η οποία πλέον εδώ και καιρό έχει αναχθεί στον βασικό «προξενητή» των πωλήσεων οπλικών συστημάτων στην Τουρκία, όπως των αεροσκαφών, Eurofighter.

Κωλοτούμπα

Οι αμερικανικές αποφάσεις για μπλόκο στην Τουρκία ελήφθησαν από το Κογκρέσο, με πρόσχημα τους S-400 και τους ισχυρισμούς ότι μέσω αυτών μπορούν να υποκλαπούν από τους Ρώσους δεδομένα των F-35, χάρις στο ισραηλινό λόμπι στις ΗΠΑ, στο οποίο είχε προσδεθεί και το ελληνικό. Βέβαια, ο εκ των πρωτεργατών του σχεδίου, πρώην γερουσιαστής, Μπόμπ Μενέντεζ, παραιτήθηκε από τη θέση του στο Κογκρέσο το 2024 μετά την καταδίκη του για διαφθορά.

Ωστόσο, η απόφαση παραμένει και μάλιστα προβλέπει αυστηρούς όρους, σύμφωνα με τους οποίους τα ρωσικής κατασκευής αντιαεροπορικά συστήματα πρέπει να απομακρυνθούν από την Τουρκία. Κατά ασφαλείς πληροφορίες, η Τουρκία εδώ και καιρό έχει θέσει τις συστοιχίες των S-400 σε επιχειρησιακή χρήση, να «κοιτάζουν» στο Βόρειο Αιγαίο και στην Α. Μεσόγειο. Προηγουμένως, συζητούσε με τις ΗΠΑ μόνο τη μη χρήση των S-400 και την αποθήκευσή τους σε στρατιωτική βάση (είχε αναφερθεί το Ινσιρλίκ) υπό την εποπτεία των Αμερικανών που σταθμεύουν στην Τουρκία. Η πρόταση αυτή, όμως, μάλλον είναι ασύμβατη με τις αυστηρές αποφάσεις του Κογκρέσου.

Το θέμα της επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, όπως έχει αναφερθεί στον διεθνή Τύπο, συζητήθηκε κατά την επίσημη συνάντηση που είχε ο Τραμπ με τον Ερντογάν στο Λευκό Οίκο, προ μηνών, με τον Αμερικανό πρόεδρο να υποστηρίζει ότι δεν μπορεί να προσπεράσει τον «σκόπελο» του νόμου CAATSA και το Κογκρέσο.

Τώρα, λοιπόν, η Τουρκία, εφόσον επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες ότι επιθυμεί να επιστρέψει τους S-400 στη Ρωσία, από εκεί που αρνείτο κάθετα να απομακρύνει τα ρωσικής κατασκευής συστήματα, φέρεται να κάνει κωλοτούμπα, και προσφέρει στον Τραμπ το πρόσχημα για να άρει τις σε βάρος της κυρώσεις. Την περασμένη εβδομάδα, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία, και «κολλητός» του Τραμπ, Τομ Μπάρακ, δήλωσε ότι η Τουρκία είναι πιο κοντά στο να παραχωρήσει το αντιαεροπορικό σύστημα, ενώ προέβλεψε ότι το ζήτημα θα λυθεί σε 4-6 μήνες.

Κατά το Bloomberg, η Τουρκία επιδιώκει και την επιστροφή των χρημάτων που κατέβαλε στη Ρωσία (περί τα 2,5 δισ.) για τους S-400, ενδεχομένως μέσω του συμψηφισμού με προμήθειες ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου. Κοντολογίς, θέλει να είναι πολλαπλώς κερδισμένη. Τι θα πάρει στο τέλος, είναι άλλη συζήτηση (!).

Το ισραηλινό λόμπι

Ωστόσο, οι τουρκικές επιθυμίες για επανένταξη στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών αεροσκαφών προσκρούουν στην άτεγκτη στάση του Ισραήλ, το οποίο, έχοντας ίσως τα πιο προωθημένα F-35 παγκοσμίως, ουδόλως επιθυμεί να τα αποκτήσει και μια χώρα όπως η Τουρκία, η οποία, στην παρούσα θεωρείται «μη φιλική». Πόσο μάλλον, που Νετανιάχου και Ερντογάν διακατέχονται από … «βεντέτα». Εκτός αυτού, οι S-400 θεωρούνται ένα αποτελεσματικό όπλο αντιμετώπισης των F-35 που διαθέτει το Ισραήλ, και χρησιμοποιεί κατά κόρον για πλήγματά του στη Μ. Ανατολή, όπως στη Συρία και αλλού.

Ως γνωστόν, όμως, ο Ν. Τραμπ, που χαρακτηρίζει «φίλο» του τον Ερντογάν, δημοσίως έχει πει στον «Μπίμπι» … να τα βρει με τον Τούρκο πρόεδρο. Και επειδή οι κυβιστήσεις στη διεθνή – και κυρίως στην αμερικανική – διπλωματία, έχουν γίνει πλέον καθημερινότητα, τίποτα δεν αποκλείεται. Πόσο μάλλον, που οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν από τον Τραμπ με βάση το «America first» και όχι από το Τελ Αβίβ.

Πρόβλημα για την Ελλάδα

Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, βέβαια, η ελληνική αεροπορική «υπεροπλία», άμα τη παραλαβή των ελληνικών F-35, από το 2030 και μετά, πάει περίπατο. Ομως, ουδείς πρέπει να έχει ψευδαισθήσεις ότι η διαχρονική αμερικανική πολιτική της «ισορροπίας δυνάμεων» μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, ανεξαρτήτως Δημοκρατικών ή Ρεπουμπλικανικών κυβερνήσεων, έχει αλλάξει. Με τη διαφορά, όμως, ότι έχει αλλάξει αρκετά το ισοζύγιο δυνάμεων στην περιοχή, λόγω της οικονομικής, πληθυσμιακής και στρατιωτικής ανόδου της Τουρκίας.

Δεδομένης της ισχυροποίησης της Τουρκίας, το τελευταίο διάστημα έχει εγερθεί φημολογία, σύμφωνα με την οποία στις προθέσεις των Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ είναι η δημιουργία αεροναυτικής «δύναμης ταχείας επέμβασης» στη Μεσόγειο, με 2.500 προσωπικό, που θα συζητηθεί κατά την επίσκεψη Μητσοτάκη στο Ισραήλ, τη Δευτέρα, και την τριμερή Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ.

Κατ’ αρχήν, να σημειωθεί ότι συνεχείς είναι οι κοινές ασκήσεις Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ. Στο Ισραήλ, επίσης, πυκνή είναι η αρθρογραφία περί «συμμαχικών σχέσεων» των τριών χωρών. Οπως το ίδιο και στην Τουρκία, όπου συχνά κυβερνητικοί αξιωματούχοι και φιλοκυβερνητικός Τύπος κάνουν λόγο για «εχθρική συμμαχία» κατά της χώρας.

Ωστόσο, ένα τέτοιο σχήμα απαιτεί ειδικές «αμυντικές συμφωνίες». Εκτός αυτών, μια δύναμη, την οποία θεωρεί η Τουρκία ότι στρέφεται εναντίον της, είναι πολύ δύσκολο να σχηματιστεί δίχως την έγκριση της Ουάσιγκτον. Πόσο μάλλον, που η Τουρκία είναι χώρα – μέλος του ΝΑΤΟ. Εάν οι ΗΠΑ έχουν δώσει το «πράσινο φως» για κάτι τέτοιο, πράγμα που σημαίνει ότι θέλουν να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης προς την Τουρκία, μένει να φανεί. Εως τότε, είναι σχεδιασμός επί χάρτου.

Το τρίγωνο ΗΠΑ-Τουρκία-Αίγυπτος και οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι

Πάντως, τα «δωράκια» εκ μέρους της Αγκυρας προς Τραμπ και άλλες χώρες δεν σταματούν. Χαρακτηριστικά, λίγες εβδομάδες μετά την απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να χαρακτηρίσει ως τρομοκρατικές οργανώσεις παρακλάδια της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Αίγυπτο, την Ιορδανία και τον Λίβανο, απειλείται πλέον η ίδια η παρουσία της Αδελφότητας και στην Τουρκία, όπου η Αγκυρα έχει δώσει καταφύγιο ειδικά σε οργανώσεις, μέλη και στελέχη της Αιγυπτιακής Αδελφότητας. Κάτι που, ως γνωστόν, αποτελούσε εστία τριβής μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας.

Σύμφωνα με αναλύσεις που δημοσιεύθηκαν στα ΜΜΕ Al-Arabiya, Sky News Arabia και Asharq Al-Awsat, η αμερικανική απόφαση έκανε την Άγκυρα να επανεξετάσει τη στάση της έναντι ισλαμιστικών οργανώσεων που «φιλοξενούνται» στη χώρα, αλλά και προσώπων, τα οποία περιλαμβάνονται στις αμερικανικές λίστες τρομοκρατίας για διασυνδέσεις με την Αλ Κάιντα.

Μεταξύ των άλλων, σαφή σημάδια κατάρρευσης τέτοιων δομών της Αδελφότητας στο εξωτερικό, παρουσιάζουν το Διοικητικό Συμβούλιο της Αιγυπτιακής Κοινότητας στην Τουρκία και ο Σύνδεσμος Αιγυπτίων Επαγγελματιών των Μέσων Ενημέρωσης στο Εξωτερικό, στον οποίο συμμετέχουν δημοσιογράφοι και στελέχη Μέσων που συνδέονται με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και δραστηριοποιούνται στην Τουρκία.

Ταυτόχρονα, μέλη της Αδελφότητας που διαμένουν στην Τουρκία εκφράζουν φόβους για επανάληψη απελάσεων, οι οποίες έγιναν στην αρχή του καλοκαιριού, μετά από ανακοινώσεις της αιγυπτιακής κυβέρνησης ότι έχουν καταδικαστεί για συμμετοχή σε υποθέσεις τρομοκρατίας. Είναι εμφανές ότι ο Ερντογάν, στο πλαίσιο της καλυτέρευσης των σχέσεών του με το Κάϊρο, κάνει πολλά τέτοια «δωράκια» στον Αιγύπτιο πρόεδρο, Αλ Σίσι. Κάτι που κάνει συστηματικά τα τελευταία χρόνια.

Το κίνημα «Hasm», το οποίο θεωρείται ένοπλος βραχίονας της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, επανέλαβε πρόσφατα απειλές για την πραγματοποίηση βίαιων επιχειρήσεων στην Αίγυπτο, ενώ ζητάει από το Κάϊρο την απελευθέρωση κρατουμένων μελών και στελεχών της.

neostrategy.gr