Κρίσιμο τρίμηνο για τα ελληνοτουρκικά

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΜΑΖΑΝΙΤΗ – ΠΗΓΗ: Realnews

Πέρυσι τέτοια εποχή τα επιτελεία των υπουργείων Εξωτερικών σε Αθήνα και Αγκυρα βρίσκονταν σε εγρήγορση, καθώς προετοίμαζαν τη συνάντηση μεταξύ Κυριάκου Μητσοτάκη και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Αγκυρα, στο πλαίσιο του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας (ΑΣΣ), η οποία έδειχνε να «κλειδώνει» για το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Φεβρουαρίου. Ωστόσο, δεν έγινε ποτέ, καθώς αναβλήθηκε εξαιτίας διαφόρων γεγονότων, κυρίως όμως από τις προκλήσεις από την τουρκική πλευρά, όπως η απόπειρα παρενόχλησης των ερευνητικών πλοίων για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης με Κύπρο και Ισραήλ.

Σημειώνεται πως το ραντεβού των ηγετών Ελλάδας και Τουρκίας δεν έγινε ούτε τον Σεπτέμβριο, όπως είχε ανακοινωθεί, στο περιθώριο του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη. Εναν χρόνο μετά, τα διπλωματικά επιτελεία σε Αθήνα και Αγκυρα εκφράζουν τη συγκρατημένη αισιοδοξία τους ότι το ΑΣΣ θα πραγματοποιηθεί στην τουρκική πρωτεύουσα εντός του πρώτου τριμήνου του 2026, δηλαδή το πολύ έως την εβδομάδα πριν από το Πάσχα, στις αρχές Απριλίου.

Την αισιοδοξία για τη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν στην Αγκυρα φαίνεται ότι επιβεβαιώνει η βούληση και των δύο χωρών για τη διατήρηση των ανοιχτών διαύλων αλλά και η εν τοις πράγμασι προώθηση της θετικής ατζέντας.

Η αρχή θα γίνει στις 20 Ιανουαρίου, οπότε ο υφυπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Σεντάτ Ονάλ, θα βρίσκεται στην Αθήνα για να συναντηθεί με την ομόλογό του Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου για τον νέο γύρο του πολιτικού διαλόγου. Ο πολιτικός διάλογος μεταξύ των υφυπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας αποτελεί έναν από τους τρεις βασικούς πυλώνες (οι άλλοι δύο είναι η θετική ατζέντα και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης) του οδικού χάρτη για την εξομάλυνση των διμερών σχέσεων.

Επανεκκίνηση

Ο διάλογος αυτός ξεκίνησε εκ νέου δυναμικά μετά τη Διακήρυξη των Αθηνών (Δεκέμβριος 2023) και αποσκοπεί στη διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας σε υψηλό διπλωματικό επίπεδο.

Ο κύριος ρόλος του πολιτικού διαλόγου είναι προληπτικός και προπαρασκευαστικός. Στοχεύει στην αποφυγή εντάσεων και στην πρόληψη κρίσεων στο πεδίο (π.χ. Αιγαίο) μέσω της άμεσης επικοινωνίας, ενώ εξασφαλίζει ότι η διαδικασία προσέγγισης δεν θα «παγώσει» ακόμα και όταν προκύπτουν ρητορικές εξάρσεις. Εξίσου σημαντικό μέρος της ατζέντας αφορά την εξέλιξη της πορείας των σχέσεων και την προετοιμασία των συναντήσεων κορυφής μεταξύ του Ελληνα πρωθυπουργού και του Τούρκου Προέδρου.

Στις 21 Ιανουαρίου, πάλι στο υπουργείο Εξωτερικών, ο Σ. Ονάλ θα συναντηθεί με τον υφυπουργό Εξωτερικών Χάρη Θεοχάρη στο πλαίσιο της θετικής ατζέντας. Στόχος είναι η επαναβεβαίωση των συνεργασιών των δύο χωρών σε ζητήματα που τις ενώνουν και που είναι αμοιβαία επωφελή, χωρίς να θίγονται οι κύριες διαφωνίες επί των διεκδικήσεων που προτάσσει η κάθε πλευρά.

Παράλληλα, έως τις αρχές Απριλίου θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα ή στη Θεσσαλονίκη ο νέος γύρος των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης από αντιπροσωπείες που ηγούνται διπλωμάτες και με τη συμμετοχή στρατιωτικών. Η ατζέντα θα περιλαμβάνει τη συνέχιση στρατιωτικών δραστηριοτήτων (π.χ. ανταλλαγές επισκέψεων σε στρατιωτικές μονάδες, αθλητικές διοργανώσεις μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων), με στόχο τη μείωση της έντασης στο πεδίο.

Επιπλέον, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, το πρώτο τρίμηνο του 2026 θα πραγματοποιηθεί πιθανότατα και η άτυπη πενταμερής για το Κυπριακό στη Νέα Υόρκη.

Στο ερώτημα για το αν υπάρχει πιθανότητα να μην πραγματοποιηθεί ούτε αυτή τη χρονιά η συνάντηση Ερντογάν – Μητσοτάκη, διπλωματικοί κύκλοι εκφράζουν στη Realnews την εκτίμησή τους ότι η Αγκυρα θα την επιδιώξει. Και αυτό διότι θέλει να προωθήσει μια θετική εικόνα τόσο στο ΝΑΤΟ όσο και στην Ε.Ε., την προεδρία της οποίας θα έχει η Κύπρος για το πρώτο εξάμηνο του 2026.

Οι προκλήσεις

Ομως, όσο και αν η Τουρκία -διά του υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν– εκφράζει τη διάθεσή της να πραγματοποιηθεί η συνάντηση των ηγετών των δύο χωρών, το 2025 έκλεισε με σημαντικές προκλήσεις επί του πεδίου.

Για πρώτη φορά μετά τον Φεβρουάριο του 2023 σημειώθηκαν αερομαχίες στο Αιγαίο με εμπλοκή μάλιστα τουρκικού F-16 από ελληνικά μαχητικά στις 19 Δεκεμβρίου, με το ΓΕΕΘΑ να ανακοινώνει επισήμως ότι ελληνικά μαχητικά «κλείδωσαν» στα σκοπευτικά τους για κατάρριψη ένα τουρκικό F-16 έπειτα από αερομαχίες ανάμεσα από Χίο και Λέσβο. Το τουρκικό μαχητικό είχε προχωρήσει νωρίτερα σε οκτώ παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου. Ωστόσο, προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι στα συγκεντρωτικά στοιχεία του Δεκεμβρίου, που έχει αναρτήσει στην ιστοσελίδα του το ΓΕΕΘΑ, δεν έχει συμπεριληφθεί η συγκεκριμένη αερομαχία.

Συνολικά, το 2025 έκλεισε με 711 παραβάσεις των Κανόνων Εναέριας Κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών από τουρκικά μαχητικά, drones, ελικόπτερα και κατασκοπευτικά αεροσκάφη. Ταυτόχρονα, σημειώθηκαν 225 παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου, με οπλισμένα τουρκικά μαχητικά να κάνουν την εμφάνισή τους από τον περασμένο Σεπτέμβριο. Είναι ενδεικτικό ότι μόνο τον Δεκέμβριο σημειώθηκαν 47 παραβάσεις των Κανόνων Εναέριας Κυκλοφορίας και 36 παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου σε ανατολικό και νοτιοανατολικό Αιγαίο. Εναν χρόνο πριν, το 2024, οι παραβάσεις των Κανόνων Εναέριας Κυκλοφορίας ήταν 301 και οι παραβιάσεις ήταν μηδενικές.

real.gr