Ισπανία – Τουρκία: Σε τροχιά ευθυγράμμισης

Προ εβδομάδων, όταν ο Ισπανός πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ, μετέβαινε αεροπορικώς στην Αρμενία, προκειμένου να παραβρεθεί στην 8η Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας (4 Μαΐου, 8th meeting of the European Political Community), στο Ερεβάν, παρουσιάστηκε πρόβλημα στο αεροπλάνο του, εξαιτίας του οποίου έκανε υποχρεωτική προσγείωση στην Τουρκία.

Το περιστατικό αυτό προκάλεσε «τσουνάμι» εκτιμήσεων και φημολογιών στην Τουρκία περί «ισραηλινού σκανδάλου». Κοντολογίς, ότι επειδή οι σχέσεις Μαδρίτης – Τελ Αβίβ, εξαιτίας του Παλαιστινιακού και του πολέμου κατά του Ιράν, είναι τεταμμένες, οι Ισραηλινοί προσπάθησαν να κάνουν σαμποτάζ στο αεροσκάφος του Σάντσεθ. Εως τώρα δεν έχουν παρουσιαστεί έστω κάποιες ενδείξεις περί δολιοφθοράς.

Ταυτόχρονα, εξαιρετικής προβολής στα τουρκικά ΜΜΕ έτυχε η «φιλοξενία» της τουρκικής πλευράς προν τον Σάντσεθ. Προέβαλαν εικόνες να τον συνοδεύουν σωματοφύλακες της προεδρικής φρουράς, με εντολή Ερντογάν, ενώ αναφερόταν ότι Τούρκοι τεχνικοί φρόντισαν να επισκευάσουν το αεροσκάφος, κ.λ.π.

Η ουσία είναι ότι, εν μέσω του κλίματος που συστηματικά καλλιεργείται στην γείτονα, περί «περικύκλωσης» της Τουρκίας από το Ισραήλ και τους «συμμάχους» του (κυρίως Ελλάδα, Κύπρο, κ.α.), που τείνει πλέον να μετατραπεί σε υστερία, η Αγκυρα, με αφορμή το περιστατικό του αεροσκάφους του Ισπανού πρωθυπουργού, επεδίωξε να προβάλλει τη στενή σχέση της με έναν σημαντικό ευρωπαίο εταίρο, με τον οποίο, όχι μόνο συμπίπτουν οι θέσεις της σε ορισμένα ζητήματα, όπως το Μεσανατολικό, αλλά εδώ και αρκετά χρόνια οικοδομεί καλές σχέσεις, μεταξύ άλλων ιδιαίτερα στους εξοπλισμούς.

Το «ισπανικό μοντέλο»

Για την Αγκυρα, η σχέση με τη Μαδρίτη, η οποία διαχρονικά, ανεξαρτήτως κυβερνήσεων (δεξιάς ή σοσιαλιστών), ήταν καλή σε αρκετούς τομείς, είναι νευραλγικής σημασίας. Πόσο μάλλον, αφού το «μοντέλο στενής συνεργασίας» Ισπανίας – Τουρκίας, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες το θεωρούν ως πρότυπο για μια «ειδική σχέση» ΕΕ – Τουρκίας.

Να σημειωθεί ότι η Μαδρίτη τάσσεται υπέρ της ένταξης της Τουρκίας στις χρηματοδοτήσεις για τον «επανεξοπλισμό» της Ευρώπης (ReArm Europe) και της ενσωμάτωσής της στις δομές της σχηματιζόμενης ευρωάμυνας, ενώ είναι ιδιαίτερα διαλλακτική ως προς την ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας στην ΕΕ. Ως γνωστόν, η Μαδρίτη αποφεύγει συστηματικά να βάλει «βέτο» κατά της Τουρκίας εντός της ΕΕ. Ακόμα και σε θέματα που έχουν να κάνουν με την ονομαζόμενη ευρωπαϊκή «αλληλεγγύη». Οπως, για παράδειγμα, στην «κρίση» του 2022 στην Ανατολική Μεσόγειο, οπότε ο τουρκικός στόλος συνοδεύοντας το ερευνητικό σκάφος, «Ορούτς Ρέϊς», μπαινοέβγαινε σε θαλάσσιες περιοχές ελληνικής κυριαρχίας.

Σε μια κατακερματισμένη ΕΕ, όπου χώρες – μέλη της κοιτάζουν περισσότερο τα στενά εθνικά συμφέροντά τους, η Ισπανία δεν είναι η μόνη που προσεγγίζει κατ΄αυτόν τον τρόπο την Τουρκία. Κι’ αυτό, παρ’ ότι και η Μαδρίτη βάζει όρους ως προς τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου στην Τουρκία. Με την Ισπανία συμπαρατάσσονται, όπως έχει φανεί έως τώρα, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, χώρες όπως η Ιταλία, η Γερμανία, η Πολωνία, η Ουγγαρία (επί Ορμπαν, αλλά και τώρα με τη νέα κυβέρνηση δεν αναμένονται αλλαγές), και άλλες, ανάλογα με τα συμφέροντά τους. Και, βέβαια, η εκτός ΕΕ πλέον, Βρετανία. Στοιχεία που επηρεάζουν τις ευρωπαϊκές ισορροπίες, και αφορούν άμεσα την Ελλάδα και την Κύπρο.

Οι περισσότερες από τις παραπάνω χώρες, όπως και η Ρουμανία, το Βέλγιο, αλλά και άλλα κράτη – μέλη της ΕΕ, καθώς και η εκτός ΕΕ, Ουκρανία, έχουν αναπτύξει σημαντικές σχέσεις με την Τουρκία στο κομμάτι των εξοπλισμών. Να σημειωθεί πως, παρά τα μεγάλα λόγια του Εμμανουέλ Μακρόν, κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα, και τις διαφορές που έχουν σε πολλά ζητήματα Παρίσι και Αγκυρα, εσχάτως, μετά την Ιταλία και η Γαλλία (εταιρεία Safran) υπέγραψε MOU με την τουρκική εταιρεία drones, Baykar, για συνεργασία.

Πρότυπο για τις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας

Για την ιδιαίτερη σχέση που έχει αναπτύξει η Μαδρίτη με την Αγκυρα, ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση που δημοσιεύθηκε από το think tank, Atlantic Council. Συντάκτες της είναι οι Riccardo Gasco (Ινστιτούτο IstanPol και Πανεπιστήμιο της Μπολόνια) και Samuele C. Abrami (Κέντρο Διεθνών Υποθέσεων της Βαρκελώνης – CIDOB, πρώην συνεργάτης του Mercator-Istanbul Policy Center). Οι αναλυτές θεωρούν ότι:

-Τουρκία και Ισπανία βρίσκονται σε τροχιά πολιτικής ευθυγράμμισης που αντικατοπτρίζεται ολοένα περισσότερο στη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας – άμυνας.

-Παρ’ ότι υπάρχουν πολλά εμπόδια στην πρόοδο της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας στην ΕΕ, και σε μεγάλο βαθμό η σχέση είναι στάσιμη, η Ισπανία δείχνει ότι η αμυντική συνεργασία με την Τουρκία, ως παράγοντα ασφαλείας εντός της ευρωατλαντικής περιμέτρου, μπορεί να προχωρήσει ακόμη και χωρίς την ένταξη.

-Το ερώτημα είναι εάν η διμερής δυναμική μπορεί να μεταφραστεί σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο ή εάν θα παραμείνει περιορισμένη. Εκτιμάται ότι η αβεβαιότητα σχετικά με τη διεθνή τάξη και ο κατακερματισμένος χαρακτήρας του ευρωπαϊκού πλαισίου ασφάλειας μπορούν να συμβάλλουν ούτως ώστε οι σχέσεις Ισπανίας – Τουρκίας να αποτελέσουν παράδειγμα για το πώς μπορεί να διαμορφωθεί στρατηγική σύγκλιση ΕΕ – Τουρκίας, και στη συνέχεια η πολιτική ευθυγράμμισή τους.

–Οι ισπανικές κυβερνήσεις, ανεξάρτητα από τον πολιτικό προσανατολισμό τους, κρατούν στάση υπέρ της διεύρυνσης όσον αφορά την Τουρκία, ακόμη και όταν οι προσδοκίες για ένταξη είναι μειωμένες. Όπως και η Ιταλία, η Ισπανία δεν επιδιώκουν τη συναίνεση εκ μέρους της ΕΕ έναντι της Τουρκίας. Μάλιστα, σε περιόδους αυξημένης έντασης μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ, η Μαδρίτη έχει επιλέξει τη διαμεσολάβηση και την αποκλιμάκωση, έναντι των κυρώσεων και της αντιπαράθεσης, όπως στην περίπτωση των ενεργειακών διαφορών στην Ανατολική Μεσόγειο (σ.σ. με την Ελλάδα και την Κύπρο).

-Εχει οικοδομηθεί υψηλός βαθμός εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών. Από την οπτική της Άγκυρας, η Ισπανία δεν είναι μια χώρα που ταυτίζεται με τα βέτο κατά της Τουρκίας στην ΕΕ. Από την οπτική γωνία της Μαδρίτης, η Τουρκία δεν είναι αντίπαλος – ούτε γεωπολιτικά ούτε στον στρατιωτικο-βιομηχανικό τομέα – αλλά ένας καλός εταίρος του οποίου η στρατηγική σημασία έχει μεγαλώσει.

–Η σύγκλιση Ισπανίας – Τουρκίας με βάση το ΝΑΤΟ, αντικατοπτρίζει, εκτός των άλλων, και μια βαθύτερη ευθυγράμμιση στις στρατηγικές προτεραιότητες των δύο πλευρών. Η Ισπανία, εδώ και καιρό, διαφωνεί με τη μονόπλευρη εστίαση στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, λόγω Ουκρανικού, και υπογραμμίζει τη σημασία της ασφάλειας στη Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Περιοχές στις οποίες η Τουρκία διαδραματίζει κεντρικό ρόλο ως σύμμαχος πρώτης γραμμής του ΝΑΤΟ στη νότια πτέρυγα.

-Η Ισπανία αναδεικνύεται σε έναν από τους βασικούς Ευρωπαίους εταίρους της Άγκυρας στον τομέα της άμυνας. Να σημειωθεί πως η Τουρκία έχει ήδη διεισδύσει στην αμυντική αγορά της Ευρώπης μέσω διμερών συμφωνιών με αρκετές χώρες και συζητείται ολοένα περισσότερο ως πιθανός παράγοντας που θα μετάσχει σε ευρωπαϊκά εργαλεία, όπως το πρόγραμμα SAFE και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας.

-Η Ισπανία ήθελε να εκσυγχρονίσει και να διεθνοποιήσει την αμυντική βιομηχανία της. Αυτό την ώθησε σε συνεργασίες με την Τουρκία, της οποίας η πολεμική βιομηχανία βρίσκεται σε άνοδο. Η πορεία της διμερούς σχέσης ευνόησε τις συμπαραγωγές, αλλά και τις εκατέρωθεν πωλήσεις οπλικών συστημάτων. Όπως το έθεσε ένας στρατιωτικός αναλυτής, η Ισπανία χρειάζεται εταίρους εκτός ΕΕ για να επιταχύνει τα προγράμματά της, να επεκτείνει τις εξαγωγές της και να αποφύγει την υπερβολική εξάρτηση από τους μεγαλύτερους παίκτες της Ευρώπης στον τομέα της άμυνας.

Στενή συνεργασία στον τομέα της Αμυνας

Αναλυτικότερα, το κείμενο στο Atlantic Council έχει ως εξής:

Eν μέσω της αναταραχής που προκάλεσε ο πόλεμος των ΗΠΑ – Ισραήλ στο Ιράν, οι σχέσεις Τουρκίας – Ισπανίας είδαν ασυνήθιστη προβολή. Σε λογαριασμούς της τουρκικής και της ισπανικής κυβέρνησης στα social media γινόταν λόγος περί «αδελφικών σχέσεων» των δύο χωρών, ενώ Τούρκοι δημοσιογράφοι, σε κείμενά τους και στην TV, ευχαριστούσαν την ισπανική κυβέρνηση.

Τουρκία και Ισπανία βρίσκονται στην τροχιά μιας πολιτικής ευθυγράμμισης που αντικατοπτρίζεται ολοένα περισσότερο στη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας – άμυνας. Διαμορφώνεται λιγότερο στη βάση των «ιδεολογικών» συμπτώσεων και περισσότερο στη βάση κοινών αντιλήψεων, σύμφωνα με τις οποίες ο κόσμος καλείται να κινηθεί σε ένα ολοένα πιο κατακερματισμένο περιβάλλον ασφάλειας – άμυνας.

Αυτό έγινε ορατό από τη στιγμή που δύο βαλλιστικοί πύραυλοι που εκτοξεύτηκαν από το Ιράν, εισήλθαν στον τουρκικό εναέριο χώρο και αναχαιτίστηκαν από τις αεράμυνα του ΝΑΤΟ στη Μεσόγειο. Για την Ισπανία που έχει συμβάλλει στην αντιαεροπορική – αντιπυραυλική άμυνα της Τουρκίας για περισσότερο από μια δεκαετία (η ισπανική συστοιχία Patriot εντόπισε τον ιρανικό πύραυλο που κατέρριψε το ΝΑΤΟ στις 9 Μαρτίου 2026), το περιστατικό ανέδειξε πως η βιώσιμη επιχειρησιακή συνεργασία μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικό κεφάλαιο και στρατηγική εμπιστοσύνη.

Διττή προσέγγιση

Τουρκία και Ισπανία λειτουργούν στο πλαίσιο μιας διττής προσέγγισης, στην οποία η Μαδρίτη υποστηρίζει τα δημοκρατικά πρότυπα και το κράτος δικαίου ως βάση των σχέσεων της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ παράλληλα εμβαθύνουν τους δεσμούς τους στους τομείς άμυνας – ασφάλειας.

Η έντονη αντίθεση του Ισπανού πρωθυπουργού, Πέδρο Σάντσεθ, στον πόλεμο των ΗΠΑ – Ισραήλ στο Ιράν, η οποία χειροκροτείται ευρέως στην Τουρκία, έχει ενισχύσει την εικόνα της Μαδρίτης ως ενός ρεαλιστή Ευρωπαίου συνομιλητή. Με άλλα λόγια, παρ’ ότι υπάρχουν αρκετοί περιορισμοί στην πρόοδο της διαδικασίας ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ, η Ισπανία δείχνει ότι η αμυντική συνεργασία με την Τουρκία, ως παράγοντα ασφαλείας εντός της ευρωατλαντικής περιμέτρου, στη βάση του ρεαλισμού, μπορεί να προχωρήσει ακόμη και χωρίς την ένταξη.

Χωρίς ισπανικό βέτο

Παρά τις σχέσεις Τουρκίας – ΕΕ, η Ισπανία αναδεικνύεται σε έναν από τους βασικούς εταίρους της Άγκυρας στον τομέα της άμυνας. Η εμβάθυνση της συνεργασίας έρχεται σε μια στιγμή που ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία, η αστάθεια στη Μέση Ανατολή, η αβεβαιότητα σχετικά με τις δεσμεύσεις των ΗΠΑ και ο επανεξοπλισμός της Ευρώπης αναδιαμορφώνουν το στρατηγικό τοπίο.

Η Τουρκία έχει ήδη διεισδύσει στην αμυντική αγορά της Ευρώπης μέσω διμερών συμφωνιών και συζητείται ολοένα περισσότερο ως πιθανός παράγοντας που θα μετάσχει σε ευρωπαϊκά εργαλεία, όπως το πρόγραμμα SAFE και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας. Ωστόσο, οι πολιτικοί περιορισμοί παραμένουν καθοριστικοί. Τα βέτο από ορισμένα κράτη – μέλη της ΕΕ, η χαμηλή ευθυγράμμιση στην κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας και η απουσία ενός επίσημου πλαισίου ασφαλείας ΕΕ – Τουρκίας συνεχίζουν να εμποδίζουν την ουσιαστική θεσμοθέτηση.

Η προσέγγιση της Ισπανίας καταδεικνύει τόσο μια ευκαιρία όσο και τα όριά της. Η διμερής αμυντική συνεργασία μπορεί να εμβαθύνει και να βοηθήσει στην αποδοχή της Τουρκίας ως παράγοντα ασφαλείας. Αλλά από μόνη της, είναι απίθανο να οδηγήσει σε σημαντικές αλλαγές στην αμυντική συνεργασία ΕΕ – Τουρκίας, από τη στιγμή που δεν υπάρχουν αλλαγές στην τρέχουσα ενταξιακή διαδικασία.

Απουσία τριβών και συγκλίσεις

Μεγάλο μέρος της διμερούς σχέσης βασίζεται σε ένα φαινομενικά παράδοξο: Παρ’ ότι η γεωγραφική απόσταση μεταξύ Ισπανίας και Τουρκίας είναι μεγάλη, υπάρχουν μεγαλύτερα στρατηγικά περιθώρια σύγκλισης σε θέματα ασφάλειας και άμυνας. Σε αντίθεση:

-Με τις – γειτονικές στην Τουρκία – Ελλάδα και Κύπρο, η Ισπανία δεν έχει εδαφικές διαφορές με την Τουρκία.

-Με τη Γαλλία, δεν είναι γεωπολιτικός ανταγωνιστής στην Ανατολική Μεσόγειο ή τη Μέση Ανατολή.

-Με τη Γερμανία ή την Αυστρία, η εσωτερική πολιτική της Ισπανίας δεν διαμορφώνεται από τις μεγάλες κοινότητες της τουρκικής διασποράς.

Τέλος, και οι δύο χώρες έχουν αντιμετωπίσει αυτονομιστικές προκλήσεις. Μια κοινή εμπειρία που μπορεί να τις φέρει πιο κοντά από ορισμένες απόψεις. Έτσι, η σχέση σε μεγάλο βαθμό είναι αποπολιτικοποιημένη και αποκομμένη από εσωτερικές πιέσεις. Κάτι που διευκολύνει τις εκάστοτε ισπανικές κυβερνήσεις να υιοθετούν μια σχετικά ευνοϊκή στάση απέναντι στην Άγκυρα.

Οι «διαλλακτικοί» της ΕΕ

Η απουσία τριβών έχει οδηγήσει σε υψηλό βαθμό εμπιστοσύνης. Από την οπτική της Άγκυρας, η Ισπανία δεν είναι μια χώρα που ταυτίζεται με τα βέτο κατά της Τουρκίας στην ΕΕ. Από την οπτική γωνία της Μαδρίτης, η Τουρκία δεν είναι αντίπαλος – ούτε γεωπολιτικά ούτε στον στρατιωτικο-βιομηχανικό τομέα – αλλά ένας καλός εταίρος του οποίου η στρατηγική σημασία έχει μεγαλώσει. Χωρίς, λοιπόν, να γίνονται όμηροι πολιτικών εντάσεων, αυτή η αμοιβαία αντίληψη έχει επιτρέψει την εμβάθυνση της συνεργασίας.

Η στάση της ισπανικής διπλωματίας ενισχύει την εμπιστοσύνη. Σε περιόδους αυξημένης έντασης μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ, η Μαδρίτη έχει επιλέξει τη διαμεσολάβηση και την αποκλιμάκωση, έναντι των κυρώσεων και της αντιπαράθεσης, όπως στην περίπτωση των ενεργειακών διαφορών στην Ανατολική Μεσόγειο (σ.σ. με την Ελλάδα και την Κύπρο).

Γενικότερα οι ισπανικές κυβερνήσεις, ανεξάρτητα από τον πολιτικό προσανατολισμό τους, κρατούν στάση υπέρ της διεύρυνσης όσον αφορά την Τουρκία, ακόμη και όταν οι προσδοκίες για ένταξη είναι μειωμένες. Όπως και η Ιταλία, η Ισπανία δεν αρνήθηκε ποτέ τη στάση συναίνεσης της ΕΕ έναντι της Τουρκίας, αλλά δουλεύει με συνέπεια για να διατηρηθεί συνεργασία βιώσιμη και παρουσιάζει την Άγκυρα ως εταίρο και όχι ως εξαίρεση.

Παρά τις σημαντικές εσωτερικές διαφορές τους, Τουρκία και Ισπανία ευθυγραμμίζονται πολιτικά σε μια κρίσιμη γκάμα ζητημάτων. Ενδεικτικά, είναι από τις πιο επικριτικές φωνές κατά του πολέμου στη Γάζα και του πολέμου των ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν. Κάτι τέτοιο σίγουρα δεν υποδηλώνει ιδεολογική ευθυγράμμιση. Δείχνει, ωστόσο, ότι υπάρχουν παρόμοιες αντιλήψεις για την μεταβαλλόμενη παγκόσμια δυναμική. Γεγονός που με τη σειρά του ανοίγει τον δρόμο για μια πιο άμεση και εποικοδομητική συνεργασία.

Στρατηγική σύγκλιση υπό την ομπρέλα του ΝΑΤΟ

Οι γεωπολιτικές συνθήκες κατέστησαν την αμυντική – στρατιωτική συνεργασία πιο αναγκαία. Μια τέτοια σύγκλιση έχει αφετηρία ορισμένες κινήσεις στους κόλπους του ΝΑΤΟ, από το 2015. Καθώς η περιφερειακή αστάθεια εντάθηκε μετά το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου στη Συρία, η Ισπανία ανέλαβε ρόλο στην αεράμυνα της Τουρκίας αναπτύσσοντας συστήματα αντιαεροπορικής – αντιπυραυλικής άμυνας Patriot σε τουρκικό έδαφος υπό τη διοίκηση του ΝΑΤΟ.

Έκτοτε, αυτή η παρουσία ήταν συνεχής, με πολλαπλές εναλλαγές με χιλιάδες Ισπανούς στρατιωτικούς στην αεροπορική βάση του Incirlik. Με την πάροδο του χρόνου, πέρα από τις άμεσες επιχειρησιακές λειτουργίες, καλλιεργήθηκε κλίμα αλληλεπίδρασης. Χάρις στην προθυμία της Ισπανίας να αναλάβει απτές ευθύνες για την ασφάλεια της Τουρκίας, οικοδομήθηκαν πυκνά δίκτυα συνεργασίας μεταξύ των Ενόπλων Δυνάμεων των δύο χωρών, ενισχύθηκε η διαλειτουργικότητα. Στοιχεία που παρήγαν πολιτικό κεφάλαιο.

Αυτή η σύγκλιση στη βάση του ΝΑΤΟ αντικατοπτρίζει και μια βαθύτερη ευθυγράμμιση στις στρατηγικές προτεραιότητες. Η Ισπανία, εδώ και καιρό, αντιστέκεται στη μονόπλευρη εστίαση στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο να παραμεληθεί η νότια γειτονιά της Συμμαχίας. Η Μαδρίτη υπογραμμίζει μονίμως τη σημασία της ασφάλειας στη Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Περιοχές στις οποίες η Τουρκία διαδραματίζει κεντρικό ρόλο ως σύμμαχος πρώτης γραμμής του ΝΑΤΟ στη νότια πτέρυγα. Η τοποθέτηση του Javier Colomina ως ειδικού εκπροσώπου του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ για τη νότια πτέρυγα καταδεικνύει την επιμονή της Ισπανίας να «λειτουργεί ισότιμα» ο Οργανισμός και στις δύο πτέρυγες. Ως εκ τούτου, ευθυγραμμίζεται φυσικά με τις προτεραιότητες ασφαλείας της Τουρκίας.

Από την πολιτική, στην πρακτική συνεργασία

Τη στιγμή που, επιχειρησιακά, το κλίμα εμπιστοσύνης εδραιωνόταν εντός του ΝΑΤΟ, οι σχέσεις Ισπανίας – Τουρκίας μετατοπίστηκαν από τον πολιτικό συντονισμό στην έμπρακτη συνεργασία, ειδικά στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.

Η λογική ήταν απλή: Η Ισπανία ήθελε να εκσυγχρονίσει και να διεθνοποιήσει την αμυντική βιομηχανία της, αλλά οι δημοσιονομικοί περιορισμοί και η περιορισμένη πολιτική βούληση της κυβέρνησής της για την επίτευξη του ορίου του 2% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) των χωρών — μελών του ΝΑΤΟ για στρατιωτικές δαπάνες, ώθησαν τη Μαδρίτη σε συνεργασίες που μπορούν να αποδώσουν ταχύτερα και πιο ευέλικτα από ότι με κοινοπραξίες υπό ευρωπαϊκή ηγεσία.

Οι γαλλογερμανικές διαφωνίες γύρω από το μαχητικό αεροσκάφος, Future Combat Air System, δείχνει πόσο αργή, δαπανηρή και πολιτικά άκαμπτη μπορεί να γίνει η ενδοευρωπαϊκή βιομηχανική συνεργασία. Όπως το έθεσε ένας στρατιωτικός αναλυτής, η Ισπανία χρειάζεται εταίρους εκτός ΕΕ για να επιταχύνει τα προγράμματά της, να επεκτείνει τις εξαγωγές της και να αποφύγει την υπερβολική εξάρτηση από τους μεγαλύτερους παίκτες της Ευρώπης στον τομέα της άμυνας.

Η άνοδος της αμυντικής βιομηχανίας της Τουρκίας την έχει καταστήσει ικανή να καλύψει αυτούς τους στόχους. Την τελευταία δεκαετία, η Άγκυρα έχει μεταβεί, από την εξάρτηση από τους προμηθευτές στην παραγωγή συστημάτων προδιαγραφών ΝΑΤΟ σε μεγάλη κλίμακα, με τις εξαγωγές στρατιωτικού υλικού να ξεπερνούν τα 10 δισ. δολάρια το 2025. Για την Ισπανία, η Τουρκία είναι λιγότερο ανταγωνιστής και περισσότερο βιομηχανικός παράγοντας. Ενας παράγοντας που προσφέρει ταχύτητα, παραγωγική ικανότητα και ολοένα και πιο διαλειτουργικά συστήματα.

Εξοπλιστικά προγράμματα και συμπαραγωγές

Η πορεία της διμερούς σχέσης ευνόησε και τις συμπαραγωγές έναντι των πωλήσεων. Η συνεργασία της Navantia με τα τουρκικά ναυπηγεία για την κατασκευή του τουρκικού TCG Anadolu (σ.σ. λειτουργεί ως ελικοπτεροφόρο — πλωτός φορέας drones) δημιούργησε ένα πρότυπο μεταφοράς τεχνολογίας και κοινής λειτουργίας. Σε αυτή τη βάση άνοιξαν συζητήσεις για θέματα καινοτομίας στο ναυτικό, συμπεριλαμβανομένων ιδεών για drones.

Πρόσφατα, σημειώθηκε νέα ώθηση: Τον Δεκέμβριο, η Ισπανία έκλεισε συμφωνία για την απόκτηση αεροσκαφών, Hürjet (σ.σ. εκπαιδευτικά), προκειμένου να αντικαταστήσει τα παλαιά της F-5. Κατ’ αυτό τον τρόπο, εμβαθύνεται η συνεργασία και στα οικοσυστήματα εκπαίδευσης και Αεροπορίας.

Επιπλέον, η απόκτηση από την Τουρκία αεροσκαφών Eurofighter Typhoon (σ.σ. με κύριο κινητήριο μοχλό τη Βρετανία), τα οποία εν μέρει συναρμολογούνται στην Ισπανία, θα συνδέσει βιομηχανικά συμφέροντα, θέσεις εργασίας και γραμμές παραγωγής. Ταυτόχρονα, οι πρώτες συνομιλίες μεταξύ Indra και Otokar για συστήματα για τις δυνάμεις Ξηράς κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση.

Μεγάλη αύξηση του διμερούς εμπορίου

Το ερώτημα είναι εάν αυτή η διμερής δυναμική μπορεί να μεταφραστεί σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο ή εάν θα παραμείνει περιορισμένη σε ad hoc συνεργασία. Η εμβάθυνση της διμερούς συνεργασίας εκτυλίσσεται στο πλαίσιο μιας – σε μεγάλο βαθμό – στάσιμης σχέσης ΕΕ – Τουρκίας.

Η Ισπανία πρόσφατα ευθυγραμμίστηκε με τον Josep Borrel, Ισπανό, πρώην Ύπατο Εκπρόσωπο εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, υποστηρίζοντας μια «θετική ατζέντα» ΕΕ — Τουρκίας σε κοινά ζητήματα. Επίσης, στο περιθώριο της διμερούς συνόδου κορυφής της Μαδρίτης το 2024, ο Σάντσεθ έκανε λόγο για «εξαιρετικό κλίμα» στις διμερείς σχέσεις, και αναφέρθηκε στην «Τουρκία και την Ισπανία ως φίλους, εταίρους και συμμάχους με σημαντικές πολιτιστικές, κοινωνικές και οικονομικές ανταλλαγές». Οι αριθμοί φαίνεται να τον επιβεβαιώνουν. Το διμερές εμπόριο των δύο χωρών έφτασε το 2025 στα 20,6 δισεκατομμύρια δολάρια.

Διαφωνίες

Αυτό, ωστόσο, δεν εμπόδισε την Ισπανία να πάρει δημόσια θέση για εξελίξεις στο εσωτερικό της Τουρκίας. Σε σχέση με άλλους Ευρωπαίους ηγέτες, ο Σάντσεθ έχει εκφραστεί έντονα για την υπόθεση της φυλάκισης του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, δείχνοντας έτσι ότι η επιθυμία της Ισπανίας για μια εποικοδομητική σχέση δεν συνεπάγεται σιωπή για θέματα δημοκρατίας και κράτους δικαίου. Αντίθετα, δείχνει ότι οι κανόνες και τα κριτήρια από τη μια πλευρά, και οι δεσμεύσεις για την ασφάλεια και την άμυνα κινούνται σε ξεχωριστές δρόμους.

Υπέρ της συμμετοχής στην «ευρω-άμυνα»

Αυτή η διττή λογική εκδηλώνεται, τη στιγμή που η ΕΕ αναλαμβάνει πρωτοβουλίες στον τομέα της άμυνάς της. Τυπικώς, στα χαρτιά, ευρωπαϊκά εργαλεία, όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας και το πρόγραμμα SAFE, προσφέρουν δυνατότητες συνεργασίας με τρίτες χώρες (εκτός ΕΕ). Στην περίπτωση του SAFE, επιτρέπεται, περιορισμένα, να δοθούν έργα εκτός ΕΕ, ενώ υποδηλώνεται ότι η συμμετοχή της τουρκικής βιομηχανίας δεν αποκλείεται.

Η Ισπανία έχει δηλώσει ανοικτή σε μια πιθανή ένταξη της Τουρκίας σε μηχανισμούς όπως η Μόνιμη Δομημένη Συνεργασία (PESCO), που στοχεύει στην εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ των μελών της ΕΕ, και στο οποίο συμμετέχει η Βρετανία από το 2022. Ωστόσο, η Μαδρίτη δεν μπόρεσε να πείσει άλλα μέλη της ΕΕ να παραχωρήσουν στην Τουρκία πρόσβαση σε αυτό. Υπό αυτές τις συνθήκες, οπότε η θεσμική ολοκλήρωση της σχέσης της Τουρκίας με την ΕΕ παραμένει μπλοκαρισμένη, η διμερής αμυντική συνεργασία καθίσταται μέσο διατήρησης της στρατηγικής αλληλεξάρτησης.

Παράγοντες ώθησης του ισπανικού «μοντέλου»

Οι γεωπολιτικές εξελίξεις δίνουν ώθηση σε αυτή τη μορφή ρεαλιστικής σχέσης. Η εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ, με τον απρόβλεπτο και συναλλακτικό χαρακτήρα της, αυξάνει τις ανησυχίες σχετικά με τις δεσμεύσεις ασφαλείας των ΗΠΑ, και επιταχύνει τη στροφή προς επιλεκτικές συνεργασίες μεταξύ μεσαίων δυνάμεων. Σε αυτό το πλαίσιο, κράτη με σημαντική περιφερειακή έκθεση επιδιώκουν ολοένα περισσότερο να μειώσουν τον κίνδυνο μέσω ευέλικτων συνασπισμών και διασυνδέσεων της αμυντικής βιομηχανίας τους, ούτως ώστε να μην εξαρτώνται απόλυτα από την Ουάσινγκτον.

Η εταιρική σχέση Ισπανίας – Τουρκίας εγείρει το ερώτημα κατά πόσον μια τέτοιου είδους πολιτική μπορεί να βρει απήχηση στις Βρυξέλλες. Η Ισπανία μπορεί να βοηθήσει στην ενσωμάτωση της Τουρκίας ως παράγοντα ασφαλείας στην ευρωατλαντική περίμετρο, συντηρώντας ταυτόχρονα μια «θετική ατζέντα», πολιτικά βιώσιμη.

Η αβεβαιότητα σχετικά με τη διεθνή τάξη και ο κατακερματισμένος χαρακτήρας του ευρωπαϊκού πλαισίου ασφάλειας μπορούν να συμβάλλουν ούτως ώστε οι σχέσεις Ισπανίας – Τουρκίας να αποτελέσουν παράδειγμα για το πώς μπορεί να διαμορφωθεί στρατηγική σύγκλιση, και στη συνέχεια πολιτική ευθυγράμμιση.

neostrategy.gr