Ψυχική υγεία: Η αόρατη επιδημία που επηρεάζει 1,2 δισ. ανθρώπων – Πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο η Ελλάδα

Μια παγκόσμια κρίση ψυχικής υγείας εξελίσσεται από το 1990 επηρεάζοντας σχεδόν 1,2 δισ. ανθρώπους, όπως διαπιστώνει πρόσφατη έρευνα, τα στοιχεία της οποίας δείχνουν μεγάλη αύξηση και στην Ελλάδα. Τα ευρήματα δεν αφήνουν περιθώρια για εφησυχασμό. Ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με ψυχική νόσο σχεδόν διπλασιάστηκε τα τελευταία 30 χρόνια σε όλον τον κόσμο.

Η δραματική αύξηση των ψυχικών διαταραχών τις έχει καταστήσει πρώτη αιτία αναπηρίας παγκοσμίως

Η άνοδος ήταν ακόμα πιο απότομη για τη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή και τις αγχώδεις διαταραχές, που αυξήθηκαν κατά 131% και 158% αντιστοίχως, καθιστώντας τες τις δύο πιο συνηθισμένες ψυχικές παθήσεις.

Η δραματική αύξηση των ψυχικών διαταραχών τις έχει καταστήσει την πέμπτη αιτία απώλειας ετών υγιούς ζωής παγκοσμίως (DALYs – χρόνια που χάνονται λόγω ασθένειας ή πρόωρου θανάτου) και πρώτη αιτία αναπηρίας, ξεπερνώντας τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον καρκίνο και τις μυοσκελετικές παθήσεις. Την ίδια ώρα, μόνο το 9% των ανθρώπων με μείζονα κατάθλιψη λαμβάνει στοιχειωδώς επαρκή θεραπεία, ενώ σε 90 χώρες λιγότερο από το 5% του πληθυσμού λαμβάνει επαρκή φροντίδα.

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «The Lancet», πραγματοποιήθηκε από το ινστιτούτο «Institute for Health Metrics and Evaluation» (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ. Το κεντρικό μήνυμά της αφορά τη διαπίστωση ότι τα συστήματα υγείας παγκοσμίως εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την ψυχική υγεία ως δευτερεύουσα προτεραιότητα, τη στιγμή που οι ανησυχητικοί αριθμοί την έχουν καταστήσει πρώτη.

Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση, με δείκτη επιβάρυνσης υψηλότερο από τον μέσο όρο της δυτικής Ευρώπης: «Οι ψυχικές διαταραχές αποτέλεσαν το 2023 μία από τις κυριότερες αιτίες επιβάρυνσης της υγείας στην Ελλάδα», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Αλίζε Φεράρι, επίτιμη αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Κέντρο Έρευνας Ψυχικής Υγείας του Κουίνσλαντ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, ο αριθμός των ατόμων με ψυχικές διαταραχές στη χώρα μας, και στα δύο φύλα, λαμβάνοντας υπόψη και τις ηλικιακές διαφορές του πληθυσμού, αυξήθηκε από 14.156,51 ανά 100.000 κατοίκους το 1990 σε 19.551,86 το 2023.

Το 2023, οι ψυχικές διαταραχές συνέβαλαν σε 325.000 DALYs στον ελληνικό πληθυσμό, ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε αύξηση 135,5% σε σύγκριση με το 1990. Συνολικά, οι ψυχικές διαταραχές αντιστοιχούσαν στο 8,5% των συνολικών DALYs από όλες τις αιτίες, αποτελώντας την πέμπτη σημαντικότερη αιτία συνολικών DALYs το 2023. Οι αγχώδεις διαταραχές και η μείζων καταθλιπτική διαταραχή αποτελούσαν το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών των χαμένων χρόνων ζωής.

Σύμφωνα με την κ. Φεράρι, το 2023 ο δείκτης DALY για τις ψυχικές διαταραχές στην Ελλάδα (3.005,1 DALY ανά 100.000 κατοίκους) ήταν ελαφρώς υψηλότερος σε σύγκριση και με την υπόλοιπη δυτική Ευρώπη (2.744,5 DALY ανά 100.000 κατοίκους) και σε σύγκριση με τον παγκόσμιο μέσο όρο (2.070,5 DALYs ανά 100.000 πληθυσμού).

Χάρτης που αποτυπώνει τα ποσοστά «χαμένων ετών» από ψυχικές διαταραχές ανά χώρα και περιοχή το 2023 (Πηγή: The Lancet/IHME)

Η έρευνα

Η ανάλυση εξέτασε τη συχνότητα εμφάνισης της νόσου και την επιβάρυνση ανά φύλο, σε 25 ηλικιακές ομάδες, 21 γεωγραφικές περιοχές και 204 χώρες και εδάφη για την περίοδο 1990-2023, αποτελώντας την μέχρι σήμερα πιο ολοκληρωμένη παγκόσμια μελέτη για τις ψυχικές διαταραχές.

Τη μεγαλύτερη συνολική επιβάρυνση ψυχικών διαταραχών καταγράφουν οι έφηβοι ηλικίας 15-19 ετών και οι γυναίκες όλων των ηλικιών. Επίσης, η επιβάρυνση διαφέρει σημαντικά μεταξύ χωρών, με ορισμένα από τα υψηλότερα ποσοστά να εντοπίζονται σε περιοχές υψηλού εισοδήματος, όπως η Αυστραλασία και η δυτική Ευρώπη, ιδιαίτερα χώρες όπως η Ολλανδία, η Πορτογαλία και η Αυστραλία.

Σημαντικές αυξήσεις καταγράφηκαν επίσης στη δυτική Υποσαχάρια Αφρική και σε περιοχές της νότιας Ασίας.

Στο πλαίσιο της έρευνας, οι επιστήμονες καταγράφουν 620 εκατομμύρια κρούσματα ψυχικών διαταραχών στις γυναίκες και 552 εκατομμύρια στους άνδρες. «Σε σύγκριση με τους άνδρες, οι γυναίκες εμφανίζουν χαμηλότερη αυτοεκτίμηση, μεγαλύτερη τάση προς ντροπή σχετική με το σώμα, και υψηλότερα ποσοστά ενδοοικογενειακής βίας και σεξουαλικής κακοποίησης», αναφέρει η έκθεση.

Άγχος και μείζων καταθλιπτική διαταραχή κυριαρχούν

Οι ερευνητές αξιολόγησαν δώδεκα ψυχικές διαταραχές και διαπίστωσαν ότι όλες οι ψυχικές διαταραχές παρουσίασαν αύξηση εμφάνισης μεταξύ 1990 και 2023. Οι αγχώδεις διαταραχές και η μείζων καταθλιπτική διαταραχή αποτελούν την 11η και 15η, αντίστοιχα, κυριότερη αιτία επιβάρυνσης της υγείας του πληθυσμού, ανάμεσα σε 304 ασθένειες και τραυματισμούς παγκοσμίως.

Στις αγχώδεις διαταραχές και τη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή οφείλονται σε μεγάλο βαθμό οι πρόσφατες αυξήσεις εμφάνισης ψυχικών διαταραχών. Από το 2019, η εμφάνιση της μείζονος κατάθλιψης αυξήθηκε κατά περίπου 24%, ενώ οι αγχώδεις διαταραχές αυξήθηκαν περισσότερο από 47%, με τις δύο παθήσεις να κορυφώνονται τα χρόνια μετά την πανδημία COVID-19.

Οι ψυχικές διαταραχές επηρεάζουν ανθρώπους σε όλα τα στάδια της ζωής, ωστόσο οι μορφές και οι επιπτώσεις τους διαφέρουν ανά ηλικία. Στην πρώιμη παιδική ηλικία κυριαρχούν διαταραχές, όπως η διαταραχή του φάσματος του αυτισμού, η διαταραχή ελλειματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), οι διαταραχές συμπεριφοράς και η ιδιοπαθής αναπτυξιακή νοητική υστέρηση. Καθώς τα παιδιά περνούν στην εφηβεία, το άγχος και η μείζων καταθλιπτική διαταραχή αποτελούν τις σημαντικότερες αιτίες ψυχικού φορτίου.

Το 2023, οι ψυχικές διαταραχές αντιστοιχούσαν σε 171 εκατομμύρια χρόνια ζωής χαμένα λόγω αναπηρίας και πρόωρου θανάτου παγκοσμίως, κατατάσσοντάς τις στην πέμπτη κυριότερη αιτία συνολικού φορτίου νόσου.

Τι οδηγεί την αύξηση;

Όπως αναφέρει το Euronews, που παρουσιάζει την έρευνα, οι ερευνητές εντόπισαν αρκετούς σημαντικούς παράγοντες κινδύνου που συνδέονται με την ψυχική νόσο, όπως η σεξουαλική κακοποίηση στην παιδική ηλικία, η ενδοοικογενειακή βία και ο εκφοβισμός (bullying).

Αυτοί συνδέθηκαν με παθήσεις όπως η σχιζοφρένεια, η κατάθλιψη, η διπολική διαταραχή, οι αγχώδεις διαταραχές, η διαταραχή συμπεριφοράς και η βουλιμία. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι αυτοί οι παράγοντες από μόνοι τους δεν εξηγούν την έκρηξη των κρουσμάτων. Τα ποσοστά έκθεσης σε αυτούς παρέμειναν σχετικά σταθερά και αντιστοιχούσαν μόλις στο 18% των DALYs ψυχικών διαταραχών το 2023.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα αποτελέσματα ψυχικής υγείας διαμορφώνονται πιθανώς από ένα πολυπλοκότερο σύνολο επιρροών, που περιλαμβάνει γενετικούς και βιολογικούς παράγοντες, φτώχεια, αυξανόμενες ανισότητες και μεγάλες παγκόσμιες κρίσεις, όπως πόλεμοι, πανδημίες, φυσικές καταστροφές και η κλιματική αλλαγή.

Παρότι οι ψυχικές διαταραχές αποτελούσαν ανέκαθεν μία από τις κυριότερες αιτίες αναπηρίας παγκοσμίως, η έκθεση των ερευνητών προειδοποιεί ότι το παγκόσμιο βάρος συνεχίζει να επιδεινώνεται. Ταυτόχρονα, η επέκταση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας δεν κατόρθωσε να συμβαδίσει με την αυξανόμενη ζήτηση. «Αυτή η αύξηση του φορτίου νόσου δεν συνοδεύτηκε από ανάλογη επέκταση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας παγκοσμίως» επισημαίνεται.

Υπολογίζεται ότι από τις 204 χώρες και περιοχές που εξετάστηκαν, μόνο λίγες χώρες υψηλού εισοδήματος, όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς και η Ολλανδία, διαθέτουν κάλυψη θεραπείας που υπερβαίνει το 30%, γεγονός που αναδεικνύει τα τεράστια παγκόσμια κενά στη φροντίδα ψυχικής υγείας.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η επέκταση της πρόσβασης στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, θα είναι κρίσιμη για τη βελτίωση της κατάστασης. Η επίτευξη αυτού του στόχου θα απαιτήσει συντονισμένη διεθνή δράση και διαρκείς επενδύσεις στα συστήματα ψυχικής υγείας. «Η ανταπόκριση στις ανάγκες ψυχικής υγείας του παγκόσμιου πληθυσμού μας, ιδιαίτερα των πιο ευάλωτων, είναι υποχρέωση, όχι επιλογή», τονίζουν στα συμπεράσματά τους.

in.gr