«Μουσουλμανικό ΝΑΤΟ» στα σκαριά: Ο Τραμπ αποθεώνει τη νέα αμυντική συμμαχία Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν – «Η Μέση Ανατολή ενώνεται»

Με ιδιαίτερα θερμά λόγια υποδέχθηκε ο Ντόναλντ Τραμπ τη νέα αμυντική συμφωνία ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν, χαρακτηρίζοντάς την «μεγάλο, τολμηρό και σημαντικό πρώτο βήμα».

Η συμφωνία της Μέκκας, που υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου, προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων και δημιουργεί έναν νέο περιφερειακό μηχανισμό συλλογικής άμυνας, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ισορροπίες ασφαλείας στη Μέση Ανατολή μεταβάλλονται ταχύτατα.

Τραμπ: «Η Μέση Ανατολή ενώνεται»

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε την Κυριακή «πολύ ευτυχής» για την υπογραφή της συμφωνίας ανάμεσα στις τρεις χώρες, οι οποίες διατηρούν στενές σχέσεις με την Ουάσιγκτον.

Μέσω του Truth Social, ο Τραμπ ανέφερε ότι η συμφωνία «δείχνει πως η Μέση Ανατολή ενώνεται» και ότι οι χώρες της περιοχής «θα είναι επιτέλους ικανές να υπερασπίζονται τους εαυτούς τους με πιο ουσιώδη τρόπο».

Παράλληλα, συνεχάρη τις ηγεσίες των τριών κρατών, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία «μεγάλο, τολμηρό και σημαντικό πρώτο βήμα».

Τι προβλέπει η συμφωνία της Μέκκας

Η συμφωνία υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου στη Μέκκα από τον πρίγκιπα διάδοχο και πρωθυπουργό της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον πρωθυπουργό του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ.

Στον πυρήνα της βρίσκεται η αρχή της συλλογικής άμυνας: οποιαδήποτε ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον και των τριών.

Παράλληλα, προβλέπεται η ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας και της συλλογικής αποτροπής, με τις τρεις κυβερνήσεις να υπογραμμίζουν ότι στόχος είναι η ενίσχυση της ασφάλειας και της σταθερότητας στην περιοχή και ευρύτερα.

Η συμφωνία έρχεται σε μια περίοδο μεγάλης έντασης στη Μέση Ανατολή, με τη Σαουδική Αραβία να επιδιώκει πρόσθετες εγγυήσεις ασφαλείας έπειτα από τις επιθέσεις που έχει δεχθεί, αλλά και με την αναζωπύρωση των συγκρούσεων στην Υεμένη, όπου το Ριάντ υποστηρίζει τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση απέναντι στους Χούθι, οι οποίοι διατηρούν στενούς δεσμούς με την Τεχεράνη.

Τουρκία, Πακιστάν και Σαουδική Αραβία υποστηρίζουν παράλληλα τις διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό της σύγκρουσης μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.

Ερντογάν: Δεν πρόκειται για κλειστό «κλαμπ»

Η Άγκυρα έχει επιχειρήσει από την πρώτη στιγμή να καταστήσει σαφές ότι το νέο σχήμα δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένης χώρας.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει τονίσει ότι η συμφωνία είναι αμυντικού χαρακτήρα και παραμένει ανοιχτή σε άλλα κράτη που επιδιώκουν την ειρήνη, την ευημερία και τη σταθερότητα στην περιοχή.

Σύμφωνα με τις τουρκικές τοποθετήσεις, το μακροπρόθεσμο ζητούμενο είναι να οικοδομηθούν ευρύτεροι μηχανισμοί συνεργασίας και ασφάλειας, χωρίς το σχήμα να περιοριστεί υποχρεωτικά στις τρεις χώρες που το ίδρυσαν.

Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας έχει ήδη αναφέρει ότι σχεδιάζονται θεσμικοί μηχανισμοί πολιτικού και στρατιωτικού συντονισμού, με τη συμμετοχή υπουργών Άμυνας, υπουργών Εξωτερικών και αρχηγών των Ενόπλων Δυνάμεων, καθώς και κοινές ασκήσεις και στενότερη συνεργασία στην αμυντική βιομηχανία.

Τρεις χώρες, τρεις διαφορετικές απειλές

Η σημασία του νέου μηχανισμού βρίσκεται και στο γεγονός ότι οι τρεις χώρες δεν αντιμετωπίζουν το ίδιο στρατηγικό περιβάλλον.

Για τη Σαουδική Αραβία, οι βασικές ανησυχίες ασφαλείας συνδέονται εδώ και χρόνια με το Ιράν, τους Χούθι και άλλες οργανώσεις που πρόσκεινται στην Τεχεράνη.

Για την Τουρκία, η στρατηγική εξίσωση είναι διαφορετική. Η Άγκυρα επιχειρεί να διατηρήσει έναν αυτόνομο περιφερειακό ρόλο και διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη του ΝΑΤΟ μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Για το Πακιστάν, αντίθετα, ο βασικός στρατηγικός αντίπαλος παραμένει η Ινδία, ενώ το Ισλαμαμπάντ είναι η μοναδική πυρηνική δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου.

Αυτές οι διαφορετικές προτεραιότητες ενισχύουν την εκτίμηση ότι η συμφωνία δεν έχει σχεδιαστεί αποκλειστικά απέναντι σε μία χώρα, αλλά αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ευρύτερου μηχανισμού αμοιβαίας υποστήριξης σε περίπτωση σοβαρής εξωτερικής απειλής.

Πακιστανοί και Τούρκοι αξιωματούχοι έχουν άλλωστε επιμείνει ότι πρόκειται για μια «καθαρά αμυντική» συμφωνία, η οποία δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένου κράτους και δεν αντικαθιστά τις ήδη υπάρχουσες διμερείς ή πολυμερείς δεσμεύσεις των τριών χωρών.

Ένα δεύτερο «ασφαλιστήριο» πέρα από τις ΗΠΑ

Η συμφωνία αποκτά ιδιαίτερο βάρος και λόγω της συζήτησης που έχει ανοίξει εδώ και χρόνια για τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στην ασφάλεια του Κόλπου.

Για δεκαετίες, η περιφερειακή αρχιτεκτονική βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην παραδοχή ότι η Ουάσιγκτον θα αποτελούσε τον βασικό εγγυητή ασφάλειας απέναντι σε μια μεγάλη εξωτερική απειλή.

Οι συνεχείς αναταράξεις, όμως, έχουν οδηγήσει αρκετές κυβερνήσεις της περιοχής στην αναζήτηση συμπληρωματικών μηχανισμών ασφάλειας και μεγαλύτερης στρατηγικής αυτονομίας. Αναλυτές βλέπουν στη νέα συμφωνία μια προσπάθεια των τριών κρατών να αποκτήσουν περισσότερες επιλογές χωρίς να διαρρήξουν τις υφιστάμενες σχέσεις τους με τις ΗΠΑ ή, στην περίπτωση της Τουρκίας, με το ΝΑΤΟ.

Για το Ριάντ, την Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ, επομένως, ο νέος άξονας μπορεί να λειτουργήσει ως ένα δεύτερο «ασφαλιστήριο συμβόλαιο»: όχι ως υποκατάστατο των σχέσεων με τη Δύση, αλλά ως πρόσθετος μηχανισμός αποτροπής και συντονισμού.

Είναι ένα «μουσουλμανικό ΝΑΤΟ»;

Η σύγκριση με το ΝΑΤΟ είναι αναπόφευκτη λόγω της ρήτρας συλλογικής άμυνας, όμως προς το παρόν παραμένει περισσότερο πολιτικός παραλληλισμός παρά θεσμική πραγματικότητα.

Το ΝΑΤΟ διαθέτει κοινή στρατιωτική διοίκηση, μόνιμες δομές, επιχειρησιακό σχεδιασμό, υψηλό βαθμό διαλειτουργικότητας και δεκαετίες κοινής στρατιωτικής εμπειρίας. Δεν έχει ακόμη αποδειχθεί ότι η συμφωνία της Μέκκας διαθέτει αντίστοιχο επίπεδο θεσμικής και επιχειρησιακής ολοκλήρωσης.

Αναλυτές προειδοποιούν, γι’ αυτό, ότι είναι πρόωρο να χαρακτηριστεί το νέο σχήμα «μουσουλμανικό ΝΑΤΟ», παρά το γεγονός ότι η αρχή «επίθεση στον έναν σημαίνει επίθεση σε όλους» παραπέμπει ευθέως στη φιλοσοφία της συλλογικής άμυνας της Ατλαντικής Συμμαχίας.

Υπάρχει, ωστόσο, μία σημαντική νέα πραγματικότητα: μια επίσημη αμυντική δέσμευση συνδέει πλέον τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν – δηλαδή μια κορυφαία δύναμη του αραβικού Κόλπου, έναν από τους ισχυρότερους στρατούς του ΝΑΤΟ και τη μοναδική πυρηνικά οπλισμένη χώρα του μουσουλμανικού κόσμου.

Το μεγάλο ερώτημα είναι η διεύρυνση

Εάν το σχήμα παραμείνει τριμερές, θα αποτελεί ήδη έναν ιδιαίτερα σημαντικό περιφερειακό αμυντικό άξονα.

Αν, όμως, αρχίσει να προσελκύει και άλλα κράτη του Κόλπου ή του ευρύτερου μουσουλμανικού κόσμου, η συμφωνία της Μέκκας θα μπορούσε να εξελιχθεί σε κάτι πολύ μεγαλύτερο: σε έναν νέο πυλώνα της αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Μέσης Ανατολής, με μεγαλύτερη αυτονομία από την Ουάσιγκτον.

Το γεγονός ότι οι τρεις χώρες δηλώνουν ήδη πως η πόρτα παραμένει ανοιχτή για νέες συμμετοχές καθιστά τη συγκεκριμένη παράμετρο ίσως πιο κρίσιμη από την ίδια την υπογραφή της συμφωνίας.

topontiki.gr