ΕΚΤ: Ξεφουσκώνει ο πληθωρισμός στα τρόφιμα; Μη βιάζεστε, τα δύσκολα έρχονται

Ο υπουργός απέδωσε την υποχώρηση του πληθωρισμού των τροφίμων στις συντονισμένες προσπάθειες της κυβέρνησης με τη βιομηχανία και τα σουπερμάρκετ, μέσω της Εθνικής Πρωτοβουλίας Μείωσης Τιμών. Ωστόσο υπογράμμισε ότι δεν υπάρχει εφησυχασμός, αφού έρχεται δύσκολος χειμώνας. Αρνητικό μεσοσταθμικό πληθωρισμό  δείχνουν επίσης οι κυλιόμενες έρευνες του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανικής Καταναλωτικών Αγαθών, που αφορούν αποκλειστικά τα ράφια των μεγάλων αλυσίδων σουπερμάρκετ. Μόνο που ο Έλληνας καταναλωτής δεν νιώθει καμία ανακούφιση στην τσέπη του.

Ίσα ίσα που βασικά τρόφιμα στο καθημερινό καλάθι του νοικοκυριού ακριβαίνουν εκ νέου και μάλιστα με ταχύτητα. Χαρακτηριστικό αλλά όχι μοναδικό παράδειγμα είναι οι τιμές της φέτας, που εκτοξεύονται εξαιτίας και της έλλειψης σε πρόβειο γάλα και της αύξησης των εξαγωγών. Ο πρόεδρος της Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Φέτας Μιχάλης Σαράντης, διευθυνων σύμβουλος των Ελληνικών Γαλακτοκομείων, του μεγαλύτερου ομίλου του κλάδου, έχει προβλέψει ότι η φέτα μπορεί να φτάσει τα 16 ευρώ το κιλό, από 12-13, σενάριο που αν επιβεβαιωθεί ισοδυναμεί με αυξήσεις 33%.

Τι ισχύει στην Ευρωζώνη

Νέα ανάλυση οικονομολόγων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας με τίτλο «Μήπως ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έχασε τη δυναμική του;», εξηγεί το φαινόμενο της υποχώρησης του εναρμονισμένου δείκτη τιμών στην Ευρωζώνη και διατυπώνει σενάρια για το εγγύς μέλλον.

Από τις αρχές του 2026, ο γενικός πληθωρισμός στη ζώνη του Ευρώ αυξήθηκε από 1,7% τον Ιανουάριο σε 3,8% τον Σεπτέμβριο. Η άνοδος οφείλεται κυρίως στην απότομη αύξηση των τιμών ενέργειας μετά την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, που ώθησε τον πληθωρισμό των ενεργειακών προϊόντων στο 18,9%.

Ταυτόχρονα, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα μειώθηκε από 2,6% τον Ιανουάριο σε 1,1% τον Αύγουστο. Ήταν το χαμηλότερο επίπεδο από τα μέσα του 2021, πριν ανακάμψει ελαφρώς στο 1,3% τον Σεπτέμβριο. Ο ρυθμός ανόδου επιβραδύνθηκε, όμως το επίπεδο των τιμών παραμένει υψηλότερο.

Μία εξήγηση για την επιβράδυνση του πληθωρισμού των τροφίμων είναι το φαινόμενο της επίπτωσης βάσης (base effect). Προϊόντα όπως όπως ο καφές, η ζάχαρη, τα γαλακτοκομικά και τα φρούτα-λαχανικά είχαν σημειώσει πολύ υψηλές ανατιμήσεις το 2025, με αποτέλεσμα σε σύγκριση με πέρυσι οι φετινές αυξήσεις να φαίνονται στατιστικά μικρές.

Η ήπια πορεία του πληθωρισμού στα τρόφιμα, αντανακλά κυρίως προηγούμενους ευνοϊκούς παράγοντες που εξακολουθούν να μετακυλίονται στις τιμές καταναλωτή. Πέρυσι οι συγκομιδές στην Ευρώπη ήταν άνω του μέσου όρου για δημητριακά και ελαιούχους σπόρους, ενώ οι διεθνείς τιμές για καφέ, τσάι, κακάο και ζάχαρη υποχώρησαν από τα υψηλά τους.

Ποια τρόφιμα θα ακριβύνουν;

Αρκετοί δείκτες στα πρώτα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας δείχνουν ότι οι πιέσεις εντείνονται ξανά, με διπλό πλήγμα από την ενέργεια και τα ακραία καιρικά φαινόμενα.  Η ενέργεια επηρεάζει τις τιμές των τροφίμων με καθυστέρηση. Πέρα από την άμεση επίδραση στην παραγωγή, το κόστος της μετακυλίεται σταδιακά σε μεταφορές, λιπάσματα, συσκευασία και μεταποίηση. Οι επιδράσεις αυτές χρειάζονται μήνες για να φανούν στο ράφι.

Ο πρόσφατος ενεργειακός κλονισμός αποτυπώνεται ήδη στις τιμές παραγωγού στα αρχικά στάδια της παραγωγής τροφίμων. Φαίνεται επίσης στις τιμές των λιπασμάτων, που εκτοξεύθηκαν μετά τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Σε αντίθεση με το 2022, η άνοδος αυτή αντανακλά άμεσα διαταραχή της προσφοράς, πέρα από το υψηλότερο ενεργειακό κόστος. Στα μεταγενέστερα στάδια, ωστόσο, οι τιμές παραγωγού των τροφίμων δεν είχαν αυξηθεί μέχρι τον Αύγουστο.

Η μετακύλιση δεν θα είναι ομοιόμορφη. Ισχυρότερος αντίκτυπος αναμένεται στα δημητριακά (σιτάρι, καλαμπόκι, κριθάρι) και σε προϊόντα όπως το ψωμί, τα ζυμαρικά και τα αρτοσκευάσματα. Μέσω των ζωοτροφών, οι ακριβότερες τιμές των σιτηρών θα περάσουν τελικά στα γαλακτοκομικά και το κρέας.

Πώς το φυσικό αέριο φτάνει στο πιάτο μας

Οι τιμές του φυσικού αερίου ανεβαίνουν, ιδίως από το καλοκαίρι, αν και λιγότερο από ό,τι μετά την πανδημία. Μέσω των λιπασμάτων, το αέριο ανεβάζει το κόστος για δημητριακά, ελαιούχους σπόρους, φρέσκα λαχανικά και πατάτες, καθώς και το κόστος θέρμανσης των θερμοκηπίων.

Το πετρέλαιο, αντίθετα, επηρεάζει τις τιμές κυρίως μέσω των μεταφορών και άλλων έμμεσων δαπανών. Η πλήρης μετακύλισή του μπορεί να διαρκέσει χρόνια. Για το φυσικό αέριο η διαδικασία είναι ακόμη πιο αργή: οι χονδρικές τιμές χρειάζονται μήνες για να φτάσουν στους λογαριασμούς ενέργειας και περισσότερο για να περάσουν στα τρόφιμα.

Ο παράγοντας κλίμα

Η ζέστη και η ξηρασία έπληξαν τις καλλιέργειες σε κρίσιμο στάδιο της περιόδου του 2026. Επιδείνωσαν έτσι σοβαρά τις προοπτικές της αγροτικής προσφοράς σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Οι υπηρεσίες της ΕΚΤ εκτιμούν επίδραση 0,3-0,8 ποσοστιαίων μονάδων στον πληθωρισμό των τροφίμων της ζώνης του ευρώ μέσα στο επόμενο έτος, με διαφορές ανά χώρα και προϊόν. Οι επιπτώσεις του καιρού θα φανούν ταχύτερα, καθώς αγγίζουν άμεσα τα μη μεταποιημένα τρόφιμα.

Το καυτό καλοκαίρι «τσίμπησε» τον πληθωρισμό στα τρόφιμα. Τον Σεπτέμβριο, η άνοδος στο 1,3% προήλθε εξ ολοκλήρου από τα μη μεταποιημένα τρόφιμα, που ανέβηκαν στο 4%, κυρίως λόγω των λαχανικών. Τα επεξεργασμένα τρόφιμα, που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του καλαθιού, υποχώρησαν στο 0,4%. Η προηγούμενη αποκλιμάκωση εξακολουθεί να επιδρά, ενώ οι πρόσφατες αυξήσεις της ενέργειας δεν έχουν ακόμη περάσει στις τιμές.

Τι έρχεται το 2027

Οι μακροοικονομικές προβολές της ΕΚΤ του Σεπτεμβρίου 2026 προβλέπουν απότομη άνοδο του πληθωρισμού στα τρόφιμα, στο 3,4% το τρίτο τρίμηνο του 2027. Στο τέταρτο τρίμηνο αναμένεται να αρχίσει να υποχωρεί. Το ακριβότερο κόστος ενέργειας και οι πιέσεις από τον καιρό περνούν στην αλυσίδα, ενώ οι παράγοντες που κρατούσαν χαμηλά τις τιμές εξασθενούν. Πίεση ασκεί και το El Niño.

Η τρέχουσα ενεργειακή κρίση είναι μικρότερη από εκείνη του 2022 και οφείλεται, μέχρι στιγμής, περισσότερο στο πετρέλαιο παρά στο φυσικό αέριο. Η κορύφωση του πληθωρισμού των τροφίμων αναμένεται περίπου στο ένα πέμπτο εκείνης που ακολούθησε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Επιπλέον, η ζήτηση είναι σήμερα πιο αδύναμη, κάτι που δυσκολεύει τη μετακύλιση του κόστους.

Υπάρχουν και μετριαστικοί παράγοντες: η ΕΕ παράγει μέρος των λιπασμάτων που χρησιμοποιεί και έχουν ληφθεί μέτρα στήριξης των αγροτών. Ως προς τον καιρό, η Δυτική Ευρώπη επλήγη σοβαρότερα από ξηρασίες και καύσωνες, ενώ στην Ανατολική η εικόνα ήταν πιο μικτή.

Γιατί το καλάθι παραμένει ακριβό

Από το 2022 οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν περισσότερο από τις υπόλοιπες. Το χάσμα της περιόδου 2022-2025, όμως, ήταν εξαιρετικό και επίμονο. Ο χαμηλός πληθωρισμός των τελευταίων μηνών το κάλυψε μόνο εν μέρει. Σύμφωνα με τις προβολές της ΕΚΤ, οι τιμές των τροφίμων θα παραμείνουν πολύ πάνω από το προηγούμενο επίπεδο σε σχέση με τα μη διατροφικά αγαθά.

Στη ζώνη του ευρώ, τα τρόφιμα είναι περίπου 30% ακριβότερα από ό,τι στο τέλος του 2021. Το εύρος κυμαίνεται από περίπου 24% στη Φινλανδία έως περίπου 48% στην Εσθονία. Στην Ελλάδα η αύξηση είναι άνω του 35%.

Ακριβά τρόφιμα, χαμένη αγοραστική δύναμη

Σε επίπεδο ευρωζώνης οι πραγματικοί μισθοί έχουν επανέλθει στα επίπεδα πριν από την έξαρση του πληθωρισμού, αφού οι αυξήσεις τους κινήθηκαν κοντά στις συνολικές ανατιμήσεις. Σε όρους τροφίμων όμως, η αγοραστική δύναμη παραμένει χαμηλότερη. Αυτό ισχύει ιδίως για είδη που αγοράζονται συχνά, όπως καφές, προϊόντα με ζάχαρη και σοκολάτα, γάλα, γαλακτοκομικά και κρέας.

Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρόμετρου της 22ας Σεπτεμβρίου 2026, το 55% των Ευρωπαίων θεωρεί τις λογικές τιμές τροφίμων κορυφαία προτεραιότητα της ΕΕ. Στην Ελλάδα πάντως, όπως έδειξε πρόσφατη έρευνα της Διεύθυνσης Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων της Κομισιόν, οι μισθοί παραμένουν χαμηλότερο από ό,τι το 2019.

Είναι, επομένως, νωρίς για να θεωρηθεί ότι ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έχασε τη δυναμική του, καθώς οι τιμές αναμένεται να ανέβουν ξανά. Επειδή τα τρόφιμα αγοράζονται συχνά, διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό την αντίληψη του κόσμου για τον πληθωρισμό. Γι’ αυτό οι τιμές του ψωμιού, του γάλακτος και της σοκολάτας έχουν σημασία για τη νομισματική πολιτική, καταλήγει η ανάλυση της ΕΚΤ.

in.gr