Από Τεχνικό Επιμελητήριο σε “υπερυπουργείο” αναθέσεων

Την τελευταία επταετία, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) έχει υποστεί μια δομική αλλαγή, μεταβαίνοντας από τον παραδοσιακό του ρόλο ως επιστημονικός και γνωμοδοτικός σύμβουλος της Πολιτείας, σε έναν από τους κεντρικούς φορείς υλοποίησης δημοσίων έργων και προγραμμάτων της χώρας. Αλλαγή, η οποία αποτυπώνεται ανάγλυφα στην ιλιγγιώδη και κλιμακωτή πορεία των οικονομικών του μεγεθών, όπως αυτά έχουν δημοσιευθεί στα αντίστοιχα Φύλλα Εφημερίδος της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ).

Είναι χαρακτηριστικό πως η οικονομική τροχιά του Επιμελητηρίου ξεκινούσε το 2017 από τον συμβασικό προϋπολογισμό των μόλις 28,5 εκατομμυρίων ευρώ. Όπως προκύπτει όμως μέσα από το επίσημο έγγραφο του ΦΕΚ για το έτος 2023 το σύνολο εσόδων – εξόδων είχε ήδη εκτιναχθεί στα 744.769.700,00 ευρώ (με 631.000.000,00 ευρώ από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων – ΠΔΕ και 113. 769.700,00 ευρώ από ίδιους πόρους).

Η -προς το παρόν – κορύφωση της γιγάντωσης αυτής καταγράφεται στον θεσμοθετημένο προϋπολογισμό του 2026, ο οποίος σύμφωνα με το ΦΕΚ αγγίζει το πρωτοφανές ποσό των 3.570.728.200,00 ευρώ (3.070.000.000,00 ευρώ από το ΠΔΕ και 500.728.200,00 ευρώ από ίδιους πόρους).

Από τα 28,5 εκατ. ευρώ στα 3,5 δισ.: Καταγγελίες για υπέρ-Υπουργείο, στρατιά συμβούλων απ’ ευθείας αναθέσεις και προκλητικά κονδύλια για γραβάτες και έπιπλα

Η σύγκριση των επίσημων αυτών δεδομένων αναδεικνύει μια ιστορικών διαστάσεων επιχειρησιακή κλιμάκωση με τον προϋπολογισμό του ΤΕΕ σχεδόν να πενταπλασιάζεται μέσα σε μια τριετία (2023 – 2026), φέρνοντας την επίσημη σφραγίδα του κράτους. Σε μια πιο εξειδικευμένη αναζήτηση ωστόσο με βάση τα πρακτικά της συνεδρίασης της Διοικούσας για την έγκριση του προϋπολογισμού του 2026 εντοπίζονται διάφορα στοιχεία τα οποία σηκώνουν πολύ κουβέντα. Άραγε δεν είναι πολλά τα 2 δισ, που γίνονται 3 δισ. και αφορούν επιχορηγήσεις για εκτέλεση και συντήρηση έργων για να μην κατονομάζονται; 

Το πλαίσιο, τα έργα και η «ψηφιακή πολεοδομία»

Η ανάληψη αυτού του διευρυμένου ρόλου βασίστηκε σε νομοθετικές ρυθμίσεις και διαδοχικές υπουργικές αποφάσεις, οι οποίες μετέφεραν στο ΤΕΕ αρμοδιότητες Αναθέτουσας Αρχής. Στόχος της Πολιτείας ήταν η αξιοποίηση της ευελιξίας του φορέα για την ταχεία απορρόφηση των κρίσιμων κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ). Στο επίκεντρο αυτών των έργων βρίσκονται μεγάλης κλίμακας ψηφιακά και πολεοδομικά προγράμματα: η καθολική ψηφιοποίηση των αρχείων των πολεοδομιών της χώρας, η εκπόνηση των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ), καθώς και η χρήση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης για τον εντοπισμό της αυθαίρετης δόμησης.

Παράλληλα, το ΤΕΕ διαχειρίζεται κρίσιμα έργα υποδομών (έξυπνες γέφυρες, αναβάθμιση σηράγγων ΟΣΕ) και εθνικά προγράμματα όπως το «Εξοικονομώ». Η σκιά του σκανδάλου των Πολεοδομιών και το ντόμινο παραιτήσεων Η ανάγκη για ψηφιοποίηση και διαφάνεια στο πολεοδομικό σύστημα έγινε ακόμη πιο επιτακτική μετά την πρόσφατη αποκάλυψη εντός εκτεταμένου κυκλώματος διαφθοράς στις πολεοδομίες της Αττικής.

Η υπόθεση, η οποία αφορά εγκληματική οργάνωση που πραγματοποιούσε «επί πληρωμή πολεοδομικές εξυπηρετήσεις» και εκβιασμούς, προκάλεσε ισχυρούς πολιτικούς τριγμούς και ένα πρωτοφανές ντόμινο παραιτήσεων ανώτατων κρατικών στελεχών που συνδέονται με τον τεχνικό κλάδο.

Συγκεκριμένα: Παραιτήθηκε ο Γενικός Γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ, Ευθύμιος Μπακογιάννης, καθώς στη δικογραφία φέρεται να εμπλέκεται στενό συγγενικό του πρόσωπο (τεχνικός σύμβουλος) ως αρχηγικό μέλος του κυκλώματος. Ακολούθησε η παραίτηση του Γενικού Γραμματέα του υπουργείου Πολιτισμού, Γιώργου Διδασκάλου (επίσης πολιτικού μηχανικού), λόγω εμπλοκής υπαλλήλων σε κομβικά υπηρεσιακά συμβούλια στα οποία προΐστατο, αλλά και της παλαιότερης επαγγελματικής του σχέσης με κατηγορούμενη αρχιτέκτονα μηχανικό.

Η δικαστική διερεύνηση, στην οποία φέρονται να εμπλέκονται δεκάδες ιδιώτες μηχανικοί και δημόσιοι υπάλληλοι αναδεικνύει το μέγεθος της παθογένειας, η οποία όπως καταγγέλλεται, δεν περιορίζεται μόνο στην Αθήνα, αλλά αποτελεί συνέχεια ανάλογων κυκλωμάτων που ξηλώθηκαν τα προηγούμενα χρόνια στην Χαλκιδική και τη Ρόδο, χωρίς όμως ποτέ να μάθουμε την τύχη των εμπλεκομένων.

Οι φωνές από μέσα: «Το ΤΕΕ υποκαθιστά το κράτος ως ένα ανεξέλεγκτο υπερ-Υπουργείο»

Την πιο ηχηρή επιβεβαίωση της δομικής μετάλλαξης του Επιμελητηρίου, προσφέρει η Σταυρούλα Αγρίου, μέλος της Διοικούσας Επιτροπής του ΤΕΕ με την αντιπολιτευόμενη παράταξη «Συμμαχία για ένα Προοδευτικό ΤΕΕ». Η κ. Αγρίου περιγράφει ανάγλυφα πώς το Επιμελητήριο έχει μετατραπεί σε μια ιδιότυπη αναπτυξιακή εταιρεία που εκτελεί έργα εκατομμυρίων, τα οποία κανονικά θα έπρεπε να υλοποιούν τα καθ’ ύλην αρμόδια υπουργεία (Υποδομών, Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Τουρισμού κ.α.) ή οι Δήμοι. «Έχει αντικαταστήσει το κράτος υπό μορφή ενός υπέρ-Υπουργείου» καταγγέλλει η κ. Αγρίου επισημαίνοντας ότι το ΤΕΕ στερείται της απαραίτητης τεχνογνωσίας, υποδομής και στελέχωσης για τη διαχείριση τέτοιου όγκου έργων.

«Επειδή δεν είχε τη δομή, αναγκάστηκε να δίνει πάρα πολλά χρήματα από το Ταμείο Ανάκαμψης σε μια στρατιά συμβούλων, και τα περισσότερα με απ’ ευθείας αναθέσεις». Η ίδια αποκαλύπτει μια σοβαρή θεσμική στρέβλωση: «Όταν εκτελείς, κάποιος πρέπει να σε ελέγχει. Δεν μπορεί να είσαι αυτός που εκτελεί και αυτός που ελέγχει ταυτόχρονα». Σύμφωνα με την κ. Αγρίου, η παράταξή της και άλλες προοδευτικές δυνάμεις έχουν σταθεί επανειλημμένα απέναντι σε αυτή τη λειτουργία στα συλλογικά όργανα, τονίζοντας ότι το ΤΕΕ έπρεπε να παραμείνει στον θεσμικό του ρόλο ως σύμβουλος της Πολιτείας.

Αντίθετα, όπως αναφέρει το Επιμελητήριο «τρέχει υποστηρικτικά στην κυβερνητική πολιτική (π.χ. με τη μεταφορά των πολεοδομιών στο Κτηματολόγιο), την ώρα που απέτυχε να προλάβει «το αλαλούμ με τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό (ΝΟΚ) και τις δομικές άδειες που κρίθηκαν αντισυνταγματικές». 

Παράλληλα, η κ. Αγρίου ρίχνει φως και στον εσωτερικό έλεγχο των οικονομικών του ΤΕΕ περιγράφοντας τον ως πρακτικά αδύνατο: «Έχει μετατραπεί σε μια αναπτυξιακή με χαοτικό έργο, το οποίο είναι δύσκολο να το παρακολουθήσει κανείς. Δεν έχουμε μέσα ούτε τον μηχανισμό, ούτε την υποστηρικτική δομή υπηρεσιών για να μπορέσουμε να βγάλουμε άκρη σε όλα αυτά που ψηφίζονται». Η ρίζα της διαφθοράς και τα «μικρά» εξωφρενικά κονδύλια Η κ. Αγρίου συνδέει άμεσα το σκάνδαλο των πολεοδομιών με συγκεκριμένες νομοθετικές παρεμβάσεις της κυβέρνησης που γεννούν τη διαπλοκή.

Όπως εξηγεί, ο νόμος 4495 προέβλεπε αρχικά τη σύσταση των Συμβουλίων Αρχιτεκτονικής μέσω κλήρωσης από ένα ευρύ μητρώο. «Η πρώτη δουλειά που έκανε η κυβέρνηση μόλις βγήκε το 2019 ήταν να καταργήσει αυτή τη διάταξη. Όταν καταργείς την κλήρωση, ορίζονται συγκεκριμένα πρόσωπα που εναλλάσσονται συνεχώς μεταξύ τους, και αυτό ακριβώς είναι που γέννησε την ασυδοσία και τα σκάνδαλα».

«Εξυπηρετούν το κατασκευαστικό και τουριστικό κεφάλαιο» Αποκαλυπτικός για τον πραγματικό ρόλο που διαδραματίζει το ΤΕΕ είναι ο Δημήτρης Κουτζής, μέλος της Διοικούσας Επιτροπής του Επιμελητηρίου με την Δημοκρατική Πανεπιστημονική Κίνηση Μηχανικών. Ο κ. Κουτζής περιγράφει πως το ΤΕΕ μετατράπηκε σε έναν ενδιάμεσο μηχανισμό που υποκαθιστά τις κρατικές δομές, γεγονός όμως που δεν ξεκίνησε από την τωρινή διοίκηση και την εκλογή της κυβέρνησης το 2019, αλλά η σταδιακή του μετατροπή ξεκίνησε πολύ πιο νωρίς και από άλλες κυβερνήσεις.

«Αυτή τη στιγμή το ΤΕΕ υποκαθιστά τα υπουργεία. Είναι ένα μικρό-μεγάλο υπουργείο, από το οποίο πέρασε ένα πάρα πολύ μεγάλο κομμάτι του Ταμείου Ανάκαμψης. Το ΤΕΕ με τον τρόπο που έχει λειτουργήσει όλα αυτά τα χρόνια, ουσιαστικά διαχρονικά, έπαιξε τον ρόλο προώθησης των κυβερνητικών επιλογών».

Επιπλέον η πολιτική μηχανικός καταγγέλλει «έκτακτες επιχορηγήσεις ή χορηγίες προς άλλους φορείς όπως η ΕΔΜΥΔΑΣ, ΣΑΔΑΣ κ.α. που ξεκινούν από 5.000 και φτάνουν μέχρι τα 20.000 ευρώ, διατεθειμένα υπέρογκα ποσά για ταξίδια ομάδων εργασίας (π.χ. σε Αίγυπτο, Ινδία κ.α.) χωρίς να γίνεται γνωστό το αντικείμενο του ταξιδιού τους, εγκρίσεις υπέρογκων ποσών για μικροεργασίες όπως για παράδειγμα τα 80.000 ευρώ που διατέθηκαν (!) για τη συντήρηση των επίπλων του ΤΕΕ, ή το μηνιαίο μίσθωμα ύψους 5.900 ευρώ για εφτά (7) χρόνια, προθεσμία που λήγει τον Ιανουάριο του 2027 για την κατασκευή Mini TV Studio στην ταράτσα του ΤΕΕ, το οποίο δεν λειτούργησε ποτέ. Άραγε επιτρέπεται η κατασκευή studio στην ταράτσα ενώ ο κόσμος για μια αυθαίρετη στέγη πληρώνει έναν σκασμό λεφτά για πρόστιμα;» τονίζει η καταγγέλλουσα.

Πέτη Πέρκα: «Το ΤΕΕ μετατράπηκε σε μαγαζί γωνία»

Μιλώντας για τη νέα πραγματικότητα που έχει διαμορφωθεί γύρω από το Επιμελητήριο, η βουλευτής της Νέας Αριστεράς, Πέτη Πέρκα εξαπέλυσε δριμεία επίθεση στη διοίκηση του φορέα, τονίζοντας ότι το ΤΕΕ έχει απωλέσει πλήρως τον παραδοσιακό ανεξάρτητο ρόλο του. «Το ΤΕΕ έχει μετατραπεί σε “μαγαζί γωνία” που μοιράζει δουλειές και κάνει “χάρες” σε μηχανικούς για να εξασφαλίζει την επανεκλογή της η παρούσα διοίκηση», δηλώνει χαρακτηριστικά η κ. Πέρκα, συμπληρώνοντας ότι πλέον ο οργανισμός λειτουργεί ως το «μακρύ χέρι» της κυβέρνησης, ειδικά σε ό,τι αφορά τις σχέσεις του με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Σύμφωνα με τη βουλευτή, η πίτα των 3,5 δισεκατομμυρίων ευρώ κατευθύνεται στοχευμένα: «Οι δουλειές γίνονται με τους μεγάλους ομίλους. Οι μικροί μηχανικοί και οι μικρομεσαίες τεχνικές εταιρείες δεν υπολογίζονται πλέον καθόλου». Αναφερόμενη μάλιστα στο πρόσφατο σκάνδαλο με τις πολεοδομίες και το ντόμινο παραιτήσεων των Γενικών Γραμματέων, η κ. Πέρκα κάνει λόγο για ένα «κλειστό σύστημα», υποστηρίζοντας ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι συνδέονται πολιτικά: «Όλο αυτό το σύστημα αποτελεί μια κλειστή “οικογενειακή” υπόθεση καθώς οι πρωταγωνιστές ήταν υποψήφιοι της Νέας Δημοκρατίας ή της ΔΚΜ (Δημοκρατική Κίνηση Μηχανικών), των παρατάξεων δηλαδή που συνεργάζονται για να εκλέγουν τη διοίκηση του Γ. Στασινού». 

Τα ανοιχτά ερωτήματα της αγοράς

Η νέα αυτή πραγματικότητα, όπως διαμορφώνεται μέσα από τα οικονομικά δεδομένα του ΦΕΚ, τις δικαστικές εξελίξεις στις πολεοδομίες και τις κοινοβουλευτικές αντιπαραθέσεις, θέτει υπό εξέταση τρία βασικά ζητήματα.

Η ταχύτητα έναντι του ανταγωνισμού: Κατά πόσο η ανάγκη για γρήγορη απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης δικαιολογεί τη χρήση «συμφωνιών – πλαίσιο» και όρων που περιορίζουν τον ανοιχτό ανταγωνισμό προς όφελος των λίγων και μεγάλων εξαφανίζοντας τους μικρομεσαίους.

Η διοικητική επάρκεια και ο έλεγχος: Αν ένας αυτοδιοίκητος επιμελητηριακός οργανισμός διαθέτει το απαραίτητο στελεχιακό δυναμικό και τους ανεξάρτητους ελεγκτικούς μηχανισμούς για να διαχειριστεί ορθά και διαφανώς ένα χαρτοφυλάκιο 3,5 δισ. ευρώ, όταν οι αποφάσεις εγκρίνονται από την εκάστοτε ελεγχόμενη πλειοψηφία της Διοικούσας Επιτροπής και οι αρμοδιότητες συγκεντρώνονται σε ένα και μονο πρόσωπο.

Η σύγκρουση συμφερόντων: Η θεσμική αντίφαση ενός φορέα που από τη μια πλευρά οφείλει να εκπροσωπεί και να προστατεύει το σύνολο των μελών του (μηχανικούς και εργολήπτες) και από την άλλη ως ο μεγαλύτερος εργοδότης, αναθέτουσα αρχή και κριτής τους στην αγορά.

Θωμάς Καλέσης*

*Δημοσιογράφος

Πηγή: https://parallaximag.gr/