«Εγκληματικές Οργανώσεις» στα Δελτία Τύπου, Απλές Υποθέσεις στα Δικαστήρια;

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ένα φαινόμενο που αξίζει σοβαρού δημόσιου προβληματισμού: σχεδόν κάθε μεγάλη αστυνομική επιχείρηση παρουσιάζεται επικοινωνιακά ως «εξάρθρωση εγκληματικής οργάνωσης». Οι ανακοινώσεις της ΕΛ.ΑΣ. και οι δηλώσεις του Υπουργού Προστασίας του Πολίτη δημιουργούν την εικόνα ότι η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με εκατοντάδες οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα, τα οποία καταρρέουν το ένα μετά το άλλο χάρη στην αποτελεσματικότητα των διωκτικών αρχών.

Η πραγματικότητα, όμως, αποδεικνύεται συχνά διαφορετική όταν οι υποθέσεις φτάνουν στις δικαστικές αίθουσες.

Τι είναι πραγματικά η «εγκληματική οργάνωση»;

Το άρθρο 187 του Ποινικού Κώδικα δεν αφορά απλώς μια ομάδα ατόμων που διέπραξε ένα αδίκημα.

Για να στοιχειοθετηθεί εγκληματική οργάνωση απαιτούνται συγκεκριμένα στοιχεία:

• Δομημένη και διαρκής ομάδα.
• Τουλάχιστον τρία μέλη.
• Ιεραρχία ή κατανομή ρόλων.
• Σχεδιασμός και διάρκεια δράσης.
• Σκοπός τέλεσης σοβαρών κακουργημάτων.

Με απλά λόγια, δεν αρκεί τρία ή τέσσερα άτομα να συμμετείχαν στην ίδια παράνομη πράξη. Πρέπει να αποδειχθεί ότι λειτουργούσαν ως οργανωμένο εγκληματικό σχήμα με συνέχεια, δομή και κοινό σχεδιασμό.

Αυτός είναι και ο λόγος που σε πολλές περιπτώσεις οι συνήγοροι υπεράσπισης καταφέρνουν να καταρρίψουν τη συγκεκριμένη κατηγορία στα δικαστήρια.

Η διαφορά μεταξύ αστυνομικής και δικαστικής πραγματικότητας

Η αστυνομία έχει τη δυνατότητα να σχηματίσει δικογραφία με βάση τα στοιχεία που συγκέντρωσε κατά την προανάκριση.

Ο τελικός χαρακτηρισμός όμως ανήκει στη Δικαιοσύνη.

Αυτό σημαίνει ότι άλλο είναι η κατηγορία που περιγράφεται σε ένα δελτίο τύπου και άλλο το τι τελικά αποδεικνύεται ενώπιον ανακριτών και δικαστών.

Πολυάριθμες υποθέσεις που παρουσιάστηκαν ως «εξαρθρώσεις εγκληματικών οργανώσεων» κατέληξαν είτε:

• σε αποφυλακίσεις,
• σε απαλλαγές από το άρθρο 187,
• σε μετατροπή των κατηγοριών σε απλές συμμετοχές σε επιμέρους αδικήματα.

Η χθεσινή υπόθεση των 22 συλληφθέντων για το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι αρχικές ανακοινώσεις και δημοσιεύματα μιλούσαν για εγκληματική οργάνωση 138 ατόμων στην Κρήτη, τα 22 εκ των οποίων μεταφέρθηκαν στην Ευρωπαϊκή εισαγγελία στην Αθήνα με πλήρη κάλυψη από κάμερες, δελτία ειδήσεων κλπ. Ωστόσο μετά την κρίση των εισαγγελικών λειτουργών της Ευρωπαϊκής εισαγγελίας προφυλακίστηκε… μόνο ένα άτομο από τα 22, ενώ οι υπόλοιποι αφέθηκαν ελεύθεροι με περιοριστικούς όρους ή χωρίς αυτούς.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι συλληφθέντες είναι αθώοι. Σημαίνει όμως ότι το αφήγημα της «τεράστιας εγκληματικής οργάνωσης» δεν πείθει πάντοτε τη Δικαιοσύνη.

Η αλλοίωση των στατιστικών και οι ανακοινώσεις – με καμάρι – του υπουργού

Εδώ εντοπίζεται το μεγαλύτερο πρόβλημα.

Όταν ο Υπουργός ανακοινώνει:

• 150 εξαρθρωμένες εγκληματικές οργανώσεις,
• 500 μέλη εγκληματικών οργανώσεων,
• 1.000 συλλήψεις,

η κοινή γνώμη θεωρεί εύλογα ότι όλες αυτές οι υποθέσεις έχουν ήδη κριθεί και επιβεβαιωθεί.

Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για αστυνομικούς χαρακτηρισμούς και όχι για τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις.

Επομένως δημιουργείται ένα στατιστικό φαινόμενο:

Η ΕΛ.ΑΣ. καταγράφει «εγκληματικές οργανώσεις» με βάση τις δικογραφίες της, ενώ τα δικαστήρια σε αρκετές περιπτώσεις δεν αποδέχονται αυτόν τον χαρακτηρισμό.

Έτσι παρουσιάζεται μια εικόνα πολύ μεγαλύτερης επιτυχίας από εκείνη που τελικά επιβεβαιώνεται δικαστικά.

Ένα διαχρονικό πρόβλημα

Δεν είναι η πρώτη φορά που παρατηρείται αυτό.

Κατά καιρούς έχουν παρουσιαστεί ως εγκληματικές οργανώσεις:

• ομάδες διαρρηκτών,
• κυκλώματα μικροκλοπών,
• ομάδες διακίνησης ναρκωτικών,
• ομάδες οπαδικής βίας,
• ακόμα και υποθέσεις οικονομικών αδικημάτων.

Σε αρκετές από αυτές τις περιπτώσεις τα δικαστήρια έκριναν ότι δεν υπήρχε η απαιτούμενη δομή και διάρκεια δράσης που απαιτεί ο νόμος.

Άγνοια ή σκοπιμότητα;

Το ερώτημα που γεννάται είναι απλό.

Οι αστυνομικοί-ανακριτικοί υπάλληλοι που συντάσσουν τις δικογραφίες δεν γνωρίζουν τις προϋποθέσεις του άρθρου 187;

Εάν δεν τις γνωρίζουν, πρόκειται για σοβαρό πρόβλημα εκπαίδευσης.

Εάν τις γνωρίζουν, τότε γεννάται η υποψία ότι η κατηγορία της “εγκληματικής οργάνωσης”  χρησιμοποιείται με ευκολία και υπερβολικά,  προκειμένου να προσδώσει μεγαλύτερη βαρύτητα στις αστυνομικές επιχειρήσεις.

Και στις δύο περιπτώσεις, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο:

Η κοινή γνώμη ενημερώνεται και εντυπωσιάζεται με τρόπο που δεν αντανακλά πάντοτε την τελική δικαστική πραγματικότητα.

Η πολιτική διάσταση

Ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης έχει επανειλημμένα παρουσιάσει αριθμούς «εξαρθρωμένων εγκληματικών οργανώσεων» ως δείκτη επιτυχίας της κυβερνητικής πολιτικής, πιστώνοντάς τες μάλιστα στην Δ.Α.Ο.Ε που η ίδρυσή της είναι απόφαση του ιδίου. Και ας συμμετέχουν στις συλλήψεις αυτές και άλλες υπηρεσίες της ΕΛ.ΑΣ.

.

Πρόκειται για έναν εντυπωσιακό αριθμό που αναπαράγεται εύκολα από τα μέσα ενημέρωσης.

Σπάνια όμως δημοσιοποιείται το δεύτερο μέρος της εικόνας:

• Πόσες από αυτές τις οργανώσεις αναγνωρίστηκαν τελικά από τα δικαστήρια;
• Πόσοι κατηγορούμενοι αθωώθηκαν για το άρθρο 187;
• Πόσες δικογραφίες κατέπεσαν ως προς τον χαρακτηρισμό της εγκληματικής οργάνωσης;
• Πόσες προφυλακίσεις μετατράπηκαν αργότερα σε απαλλαγές;

Χωρίς αυτά τα στοιχεία, οι αριθμοί λειτουργούν περισσότερο ως εργαλείο επικοινωνίας παρά ως αντικειμενικός δείκτης αποτελεσματικότητας.

Η πραγματική επιτυχία

Η αστυνομία οφείλει να συλλαμβάνει παραβάτες του νόμου.

Αυτό είναι το καθήκον της και αξίζει αναγνώρισης όταν το επιτυγχάνει.

Όμως άλλο πράγμα είναι η σύλληψη ενός διαρρήκτη, ενός διακινητή ναρκωτικών ή ενός απατεώνα και άλλο ο εύκολος χαρακτηρισμός και η ύπαρξη εγκληματικής οργάνωσης κατά την έννοια του Ποινικού Κώδικα.

Σε ένα κράτος δικαίου, ο τελικός λόγος ανήκει στη Δικαιοσύνη και όχι στα δελτία τύπου.

Και ίσως ήρθε η ώρα η δημόσια συζήτηση να μετατοπιστεί από τον αριθμό των «εξαρθρωμένων εγκληματικών οργανώσεων» στον αριθμό των υποθέσεων που τελικά αντέχουν στη δοκιμασία του δικαστηρίου.

Γιατί η πραγματική απονομή δικαιοσύνης δεν μετριέται με τις ανακοινώσεις της επόμενης ημέρας, αλλά με τις αποφάσεις που εκδίδονται χρόνια αργότερα στις αίθουσες των δικαστηρίων.

Στέφανος Παπαδόπουλος

Intern. photo:ertnews.gr