Η «μεγάλη αρπαγή» του εισοδήματος – Πώς η Ελλάδα έφτασε στο βυθό της Ευρώπης στην αγοραστική δύναμη

Την ώρα που το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης πανηγυρίζει για τους «μακροοικονομικούς δείκτες», την άνοδο του ΑΕΠ και τις εύφημες μνείες των οίκων αξιολόγησης, η σκληρή πραγματικότητα της καθημερινότητας αποδομεί πλήρως το αφήγημα της ευημερίας. Η Ελλάδα έχει σταθεροποιηθεί στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την πραγματική αγοραστική δύναμη και το διαθέσιμο εισόδημα, ενώ η ελληνική οικογένεια παρακολουθεί ανήμπορη τον μηνιαίο μισθό της να εξανεμίζεται μέσα στις πρώτες δέκα ημέρες κάθε μήνα.

Ένα εκρηκτικό και ασφυκτικό κοκτέιλ, αποτελούμενο από τις αλλεπάλληλες αυξήσεις – σοκ στην ενέργεια, την ασύδοτη ακρίβεια στα ράφια των σούπερ μάρκετ, τις εξωφρενικές τιμές των ενοικίων και τα δισεκατομμύρια των τραπεζικών προμηθειών, έχει μετατρέψει την επιβίωση της μεσαίας τάξης σε μια διαρκή εξίσωση χωρίς λύση.

Στον βυθό της Ευρώπης η αγοραστική δύναμη

Τα επίσημα στοιχεία της Eurostat και του ΟΟΣΑ αποτυπώνουν με τον πιο αψευδή τρόπο το μέγεθος της κοινωνικής και οικονομικής διολίσθησης. Για να θεωρηθεί ότι ένα νοικοκυριό στην Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται στην κατηγορία της «άνετης» ή ανώτερης μεσαίας τάξης, ο πήχης για έναν ενήλικο τοποθετείται κατά μέσον όρο στα 2.867 ευρώ καθαρά τον μήνα.

Στην Ελλάδα της «ανάπτυξης», ο αντίστοιχος πήχης για την απλή, αξιοπρεπή διαβίωση ενός ατόμου βρίσκεται μόλις στα 1.463 ευρώ καθαρά. Η επίδοση αυτή κατατάσσει τη χώρα μας στην τέταρτη χειρότερη θέση σε ολόκληρη την Ε.Ε., αφήνοντάς μας πάνω μόνο από τη Βουλγαρία, την Ουγγαρία και τη Ρουμανία. Όταν ο μέσος πραγματικός μισθός στη χώρα παραμένει καθηλωμένος κάτω από τα 1.200 ευρώ μεικτά και ο κατώτατος μισθός συμπιέζεται από τις πληθωριστικές πιέσεις, γίνεται σαφές ότι η παραδοσιακή μεσαία τάξη έχει υποστεί βίαιη προλεταριοποίηση.

Η πλειονότητα των νοικοκυριών έχει μετατραπεί σε μια νέα κατηγορία «εργαζόμενων φτωχών» (working poor). Οι πολίτες δεν καλούνται απλώς να διαχειριστούν μια προσωρινή κρίση, αλλά αντιμετωπίζουν μια δομική, μόνιμη υποτίμηση του βιοτικού τους επιπέδου, η οποία καθιστά αδιανόητη τη δημιουργία οποιουδήποτε αποταμιευτικού «μαξιλαριού» για την υγεία, τη συνταξιοδότηση ή τις έκτακτες ανάγκες της οικογένειας.

Η θεσμοθετημένη ενεργειακή ασυδοσία

Στην καρδιά της οικονομικής αφαίμαξης παραμένει η ανεξέλεγκτη λειτουργία της αγοράς ενέργειας. Η διαρκής μεταβλητότητα στα πράσινα και κίτρινα τιμολόγια ρεύματος, σε συνδυασμό με τις απότομες διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές του φυσικού αερίου, αποδεικνύουν ότι οι εγχώριες παθογένειες παραμένουν στο απυρόβλητο.

Η πλήρης εξάρτηση της ηλεκτροπαραγωγής από το εισαγόμενο αέριο, η απουσία ουσιαστικών υποδομών αποθήκευσης ενέργειας και η ολιγοπωλιακή δομή στην προμήθεια αφήνουν τα νοικοκυριά και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις εντελώς απροστάτευτες.

Οι κατά καιρούς κυβερνητικές επιδοτήσεις, όταν και εφόσον επιστρατεύονται, λειτουργούν περισσότερο ως προσχηματικά μπαλώματα. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια έμμεση αναδιανομή του δημόσιου χρήματος: τα κονδύλια των φορολογουμένων κατευθύνονται στην κάλυψη των φουσκωμένων λογαριασμών, διασφαλίζοντας τελικά τα περιθώρια κέρδους των παρόχων ενέργειας, αντί να επιβάλλεται ένα αυστηρό, μόνιμο πλαφόν στη χονδρεμπορική αγορά (Target Model). Έτσι, το ρεύμα συνεχίζει να λειτουργεί ως μια βαριά, «αόρατη» φορολογία που παραλύει τον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Κέρδη – μαμούθ για τις τράπεζες

Την ίδια ώρα που οι πολίτες μετρούν και το τελευταίο ευρώ, οι συστημικές τράπεζες καταγράφουν κέρδη – ρεκόρ δισεκατομμυρίων ευρώ, προκαλώντας το κοινό περί δικαίου αίσθημα. Η κύρια δεξαμενή αυτής της κερδοφορίας δεν είναι άλλη από τη σκανδαλώδη ψαλίδα (spread) μεταξύ των επιτοκίων καταθέσεων και των επιτοκίων χορηγήσεων.

Ενώ τα επιτόκια με τα οποία οι τράπεζες επιβραβεύουν τις αποταμιεύσεις των Ελλήνων παραμένουν καθηλωμένα σε επίπεδα κοντά στο μηδέν, τα επιτόκια για τα στεγαστικά, καταναλωτικά και επιχειρηματικά δάνεια βρίσκονται στα ύψη. Το αποτέλεσμα είναι οι δανειολήπτες να στενάζουν υπό το βάρος των δόσεων, ενώ οι αποταμιεύσεις των πολιτών ροκανίζονται καθημερινά από τον πληθωρισμό.

Παράλληλα, συνεχίζεται η συστηματική αφαίμαξη μέσω των τραπεζικών προμηθειών. Κάθε ηλεκτρονική συναλλαγή, κάθε πληρωμή λογαριασμού κοινής ωφέλειας, ακόμα και η απλή μεταφορά χρημάτων επιβαρύνεται με χαράτσια. Παρά τις επανειλημμένες κυβερνητικές υποσχέσεις για «συγκράτηση» αυτών των χρεώσεων, οι τράπεζες λειτουργούν σε καθεστώς ιδιότυπης ασυλίας. Ταυτόχρονα, το θεσμικό πλαίσιο για τους servicers και τα funds παραμένει εξαιρετικά επιθετικό, αφήνοντας χιλιάδες δανειολήπτες εκτεθειμένους στον κίνδυνο απώλειας της πρώτης τους κατοικίας.

Φορολογική έφοδος στους μικρούς, «πλάτες» στα ολιγοπώλια

Η στάση της πολιτείας απέναντι στο πρόβλημα της φοροδιαφυγής επιτείνει το αίσθημα αδικίας. Ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός, εξοπλισμένος με τα νέα ψηφιακά εργαλεία της ΑΑΔΕ, την υποχρεωτική διασύνδεση των POS, τα τεκμήρια διαβίωσης και τους αυτόματους αλγόριθμους, εξαντλεί την αυστηρότητά του στους μισθωτούς, τους συνταξιούχους και τους μικρούς ελεύθερους επαγγελματίες. Πρόκειται για τις κατηγορίες που αδυνατούν να αποκρύψουν εισοδήματα και καλούνται να σηκώσουν το μεγαλύτερο μέρος των φορολογικών βαρών.

Στον αντίποδα, η αντιμετώπιση της δομικής αισχροκέρδειας στα μεγάλα ολιγοπώλια χαρακτηρίζεται από πρωτοφανή ανεκτικότητα. Στους κλάδους των τροφίμων, των καυσίμων κ.ά., οι τιμές στην Ελλάδα διατηρούνται σε επίπεδα συχνά υψηλότερα από ό,τι σε πλουσιότερες ευρωπαϊκές χώρες. Τα πρόστιμα που επιβάλλονται αραιά και πού από τις ελεγκτικές αρχές αποτελούν σταγόνα στον ωκεανό μπροστά στα υπερκέρδη που αποκομίζουν οι πολυεθνικές και οι εγχώριοι όμιλοι, οι οποίοι συνεχίζουν να βαφτίζουν την εγχώρια κερδοσκοπία «εισαγόμενο πληθωρισμό».

Στεγαστικό: η χαριστική βολή στη νέα γενιά

Στο εκρηκτικό αυτό τοπίο προστίθεται η πρωτοφανής στεγαστική κρίση, που απειλεί να κόψει τους δεσμούς της νέας γενιάς με τη χώρα. Η ανεξέλεγκτη επέκταση των βραχυχρόνιων μισθώσεων (Airbnb), η απουσία σοβαρής κοινωνικής κατοικίας και η αλόγιστη παροχή κινήτρων σε ξένους επενδυτές έχουν εκτοξεύσει τα ενοίκια σε δυσθεώρητα ύψη.

Για ένα ζευγάρι νέων εργαζομένων η ενοικίαση μιας αξιοπρεπούς κατοικίας απαιτεί πλέον περισσότερο από το 50% του συνολικού τους εισοδήματος. Αν σε αυτό προσμετρηθούν οι λογαριασμοί ενέργειας και τα κοινόχρηστα, το δικαίωμα στη στέγη μετατρέπεται σε απρόσιτη πολυτέλεια, εγκλωβίζοντας τους νέους στην οικονομική εξάρτηση από τις οικογένειές τους και τροφοδοτώντας το κύμα φυγής επιστημόνων στο εξωτερικό.

Η κυβερνητική τακτική να μεταθέτει τις ευθύνες σε εξωγενείς παράγοντες και να μοιράζει επιδόματα – «pass» έχει εξαντλήσει τα όριά της. Η κοινωνία δεν ζητά φιλανθρωπικά βοηθήματα που ανακυκλώνουν τη φτώχεια, αλλά ουσιαστικές, δομικές τομές:

● Άμεση και γενναία μείωση του ΦΠΑ στα βασικά είδη διατροφής και διαβίωσης.

● Πραγματικό πλαφόν στη χονδρεμπορική αγορά ενέργειας και φορολόγηση των υπερκερδών στην πηγή τους.

● Δραστικό έλεγχο των τραπεζικών χρεώσεων και υποχρεωτική αύξηση των επιτοκίων καταθέσεων.

● Συγκρότηση εθνικής στρατηγικής για τη στέγη με περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις στις κορεσμένες περιοχές.

Όσο η πολιτεία αρνείται να συγκρουστεί με τα οργανωμένα συμφέροντα και τα ολιγοπώλια, η οικονομική ασφυξία της μεσαίας τάξης θα βαθαίνει. Και όταν η αγοραστική δύναμη μιας κοινωνίας καταρρέει, η οικονομική κρίση νομοτελειακά μετατρέπεται σε βαθιά κοινωνική και πολιτική κρίση.

topontiki.gr