Νέες τρικυμίες με το καλώδιο: Η Λευκωσία βλέπει αύξηση κόστους στα 3 δισ. ευρώ – Γιατί επανέρχεται η… αγωνία την τουρκική αντίδραση

Νέες τρικυμίες προκαλεί στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου η Λευκωσία, επαναφέροντας με ένταση το ζήτημα του πραγματικού κόστους, το οποίο πλέον εκτιμάται ότι μπορεί να πλησιάσει τα 3 δισ. ευρώ, πολύ μακριά από τα 1,9 δισ. που εξακολουθούν να εμφανίζονται ως η επίσημη κεφαλαιουχική δαπάνη του Great Sea Interconnector.

Η νέα συζήτηση έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία Αθήνα και Λευκωσία επιχειρούσαν να καλλιεργήσουν εικόνα επανεκκίνησης, μετά την είσοδο της γαλλικής Meridiam στο έργο και τη συμφωνία με τη Nexans, που έχει αναλάβει την κατασκευή και την πόντιση του καλωδίου.

Η παρέμβαση, όμως, του Κύπριου υπουργού Οικονομικών Μάκη Κεραυνού στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Ενέργειας επανέφερε τα ερωτήματα που ουδέποτε απαντήθηκαν: πόσο θα κοστίσει τελικά το έργο, ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό και τι θα συμβεί εάν το γεωπολιτικό εμπόδιο της Τουρκίας δεν ξεπεραστεί.

Ο κ. Κεραυνός δεν προσδιόρισε ο ίδιος το κόστος στα 3 δισ. ευρώ. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι τα 1,9 δισ. ευρώ αφορούν κατά κύριο λόγο το ίδιο το υποθαλάσσιο καλώδιο και δεν περιλαμβάνουν σημαντικά πρόσθετα κατασκευαστικά έργα, ασφαλιστικές καλύψεις, υποδομές αποθήκευσης και δαπάνες συντήρησης. Την εκτίμηση ότι ο συνολικός λογαριασμός βρίσκεται σήμερα κοντά στα 3 δισ. ευρώ διατύπωσε το μέλος της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου, Άκης Χατζηγεωργίου, χαρακτηρίζοντας «αφέλεια» την πεποίθηση ότι το έργο θα περιοριστεί στα 1,9 δισ. ευρώ.

Ποιος θα πληρώσει τον αυξημένο λογαριασμό

Η παραδοχή αυτή αλλάζει ουσιαστικά τα δεδομένα. Εάν το κόστος αυξηθεί κατά περισσότερο από 1 δισ. ευρώ, το επιπλέον βάρος θα πρέπει να καλυφθεί είτε από τους κρατικούς προϋπολογισμούς είτε από τους καταναλωτές μέσω των χρεώσεων ηλεκτρικής ενέργειας είτε από νέα επενδυτικά κεφάλαια, οι όροι συμμετοχής των οποίων παραμένουν άγνωστοι.

Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην κυπριακή Βουλή, από τα 1,9 δισ. ευρώ του σημερινού κεφαλαιουχικού κόστους, το 63% αντιστοιχεί στην Κύπρο και το 37% στην Ελλάδα, ενώ άλλες δαπάνες προβλέπεται να επιμεριστούν κατά 50%-50%. Η κυπριακή κυβέρνηση έχει ήδη δεσμευτεί να καταβάλει 125 εκατ. ευρώ σε βάθος πενταετίας, δηλαδή 25 εκατ. τον χρόνο, χωρίς ακόμη να έχει αποφασίσει εάν θα συμμετάσχει και στο μετοχικό κεφάλαιο του φορέα υλοποίησης.

Ο Μάκης Κεραυνός προειδοποίησε ότι ενδεχόμενη ανάληψη του πρόσθετου κόστους από την Κυπριακή Δημοκρατία θα επηρέαζε τα δημόσια οικονομικά και τα περιθώρια δαπανών που επιτρέπουν οι νέοι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες. Αποκάλυψε, μάλιστα, ότι προηγούμενη μελέτη βιωσιμότητας, η οποία είχε ανατεθεί σε αμερικανική εταιρεία, δεν κατέληξε σε ενθαρρυντικά συμπεράσματα. Γι’ αυτό η Λευκωσία περιμένει τώρα την επικαιροποιημένη μελέτη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, η οποία αναμένεται έως το τέλος του 2026, προτού λάβει τελικές αποφάσεις.

Στη συνεδρίαση τέθηκε, επίσης, το εξαιρετικά κρίσιμο ερώτημα εάν η ηλεκτρική διασύνδεση θα οδηγήσει πράγματι σε φθηνότερο ρεύμα. Μέλη της ΡΑΕΚ εμφανίστηκαν κάθε άλλο παρά καθησυχαστικά, επισημαίνοντας ότι οι ενεργειακές επενδύσεις που προωθούνται δεν εγγυώνται μείωση των λογαριασμών. Εάν, επομένως, οι Κύπριοι καταναλωτές κληθούν να καλύψουν το μεγαλύτερο μέρος ενός έργου κόστους κοντά στα 3 δισ. ευρώ χωρίς διασφαλισμένη μείωση της τιμής του ηλεκτρισμού, η κοινωνική και πολιτική αντίδραση είναι αναμενόμενο να ενταθεί.

Το κόστος φέρνει ξανά στην επιφάνεια την Τουρκία

Η επιστροφή του οικονομικού προβλήματος δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το γεωπολιτικό ρίσκο, ακόμη κι αν αυτό δεν διατυπώνεται ευθέως από όλες τις πλευρές. Οι καθυστερήσεις στις έρευνες βυθού, η ανάγκη πρόσθετων ασφαλιστικών καλύψεων και η αβεβαιότητα ως προς το χρονοδιάγραμμα επηρεάζουν αναπόφευκτα και τον τελικό λογαριασμό.

Η Τουρκία δεν έχει παρακαμφθεί. Αντιθέτως, το προηγούμενο της Κάσου, όταν τον Ιούλιο του 2024 τουρκικά πολεμικά πλοία εμφανίστηκαν στην περιοχή των ερευνών, εξακολουθεί να σκιάζει κάθε σχεδιασμό. Περίπου το 60% των αναγκαίων βυθομετρήσεων έχει ολοκληρωθεί, αλλά το υπόλοιπο 40% περιλαμβάνει το πιο ευαίσθητο τμήμα, τόσο τεχνικά όσο και γεωπολιτικά.

Η Αθήνα επιμένει ότι δεν χρειάζεται άδεια της Τουρκίας, καθώς οι έρευνες πραγματοποιούνται βάσει του Διεθνούς Δικαίου. Ωστόσο, έχει συζητηθεί το ενδεχόμενο η Meridiam να «ενημερώσει» την Άγκυρα πριν από την επανέναρξη των εργασιών, χωρίς κάτι τέτοιο να έχει επιβεβαιωθεί επίσημα από τη γαλλική εταιρεία. Η ίδια η λέξη «ενημέρωση» προκαλεί εύλογα ερωτήματα: εάν η Τουρκία δεν έχει δικαίωμα έγκρισης, γιατί πρέπει να προηγηθεί συνεννόηση μαζί της και τι θα συμβεί εάν αντιδράσει αρνητικά ή στείλει ξανά πολεμικά πλοία;

Η γαλλική παρουσία προσφέρει ασφαλώς ένα ισχυρότερο πολιτικό και επιχειρηματικό στήριγμα στο έργο, δεν αποτελεί όμως από μόνη της απάντηση. Η Meridiam έχει σημαντική επενδυτική παρουσία και στην Τουρκία, ενώ δεν είναι σαφές μέχρι ποιο σημείο η Γαλλία θα ήταν διατεθειμένη να στηρίξει έμπρακτα τις θαλάσσιες έρευνες σε περίπτωση νέας έντασης. Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό: χωρίς ολοκλήρωση των ερευνών, δεν υπάρχει ασφαλής όδευση· χωρίς ασφαλή όδευση, δεν υπάρχει πόντιση του καλωδίου.

Οι «τρικυμίες» δεν τελείωσαν ποτέ

Οι τελευταίες δηλώσεις από τη Λευκωσία δείχνουν ότι οι πανηγυρισμοί για την είσοδο της Meridiam ήταν, τουλάχιστον, πρόωροι. Το έργο εξακολουθεί να μην έχει οριστικό προϋπολογισμό, επικαιροποιημένη μελέτη βιωσιμότητας, αποσαφηνισμένο ιδιοκτησιακό καθεστώς ή βέβαιη ημερομηνία λειτουργίας. Αντιθέτως, μέλος της ΡΑΕΚ τοποθέτησε την ολοκλήρωσή του από το 2031 και μετά, ενώ ο αντιπρόεδρος της Αρχής προειδοποίησε ότι, με τα σημερινά δεδομένα, ο έλεγχος και η διαχείριση του καλωδίου θα βρίσκονται εξ ολοκλήρου σε μη κυπριακά χέρια.

Η ηλεκτρική διασύνδεση παραμένει ένα έργο μεγάλης στρατηγικής σημασίας, καθώς μπορεί να τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου. Αυτό, όμως, δεν καταργεί την ανάγκη για απαντήσεις. Ένα έργο δεν γίνεται βιώσιμο επειδή χαρακτηρίζεται “γεωστρατηγικό” ούτε ασφαλές επειδή ανέλαβαν γαλλικές εταιρείες.

Η Λευκωσία επαναφέρει τώρα το υψηλό κόστος, αλλά πίσω από τους αριθμούς διακρίνεται η ίδια παλιά ανησυχία: ποιος θα πληρώσει εάν το έργο ακριβύνει ακόμη περισσότερο και ποιος θα εγγυηθεί ότι θα ολοκληρωθεί, εάν η Τουρκία επιχειρήσει ξανά να το σταματήσει επί του πεδίου. Οι νέες τρικυμίες, επομένως, δεν είναι πραγματικά νέες. Είναι οι παλιές εκκρεμότητες που παρέμειναν για καιρό κάτω από την επιφάνεια και τώρα επιστρέφουν όλες μαζί.

topontiki.gr