Όταν φεύγουν, ανατινάζουν…

Από την «απολιγνιτοποίηση» στην κατεδάφιση της μνήμης

Υπάρχουν εικόνες που μένουν χαραγμένες στη συλλογική μνήμη ενός λαού. Μία από αυτές είναι οι Γερμανοί κατακτητές να εγκαταλείπουν την Ελλάδα το 1944, αφήνοντας πίσω τους καμένη γη. Γέφυρες ανατιναγμένες, σιδηροδρομικές γραμμές κατεστραμμένες, λιμάνια και εργοστάσια διαλυμένα. Δεν αρκούσε η κατοχή. Έπρεπε φεύγοντας να εξασφαλίσουν ότι τίποτα δεν θα μπορούσε εύκολα να ξαναλειτουργήσει.

Χθες, στη Δυτική Μακεδονία, πολλοί κάτοικοι ένιωσαν να ξυπνούν δυσάρεστες ιστορικές μνήμες. Τα γιγαντιαία μηχανήματα των λιγνιτωρυχείων της Κοζάνης, σύμβολα μιας ολόκληρης εποχής παραγωγής και εργασίας, δεν αποσυναρμολογήθηκαν, δεν αξιοποιήθηκαν, δεν εκποιήθηκαν με τρόπο που θα μπορούσε να αποφέρει έσοδα ή να επιτρέψει τη μελλοντική χρήση τους. Ανατινάχθηκαν.

Η κυβέρνηση επέλεξε το θέαμα της έκρηξης.

Και εδώ γεννάται το εύλογο ερώτημα: γιατί;

Αν ο στόχος ήταν η απόσυρσή τους, θα μπορούσαν να δημοπρατηθούν. Θα μπορούσαν να πουληθούν ως εξοπλισμός ή να κοπούν τμηματικά ως παλιοσίδερα. Θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν με δεκάδες διαφορετικούς τρόπους. Αντί γι’ αυτό, επιλέχθηκε η οριστική καταστροφή τους μπροστά στις κάμερες.

Η εικόνα της έκρηξης λειτούργησε ως πολιτικό μήνυμα: «Τελειώσαμε με τον λιγνίτη. Δεν υπάρχει επιστροφή».

Μόνο που οι κοινωνίες δεν λειτουργούν με συνθήματα και πυροτεχνήματα.

Στη Δυτική Μακεδονία οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Χιλιάδες θέσεις εργασίας χάθηκαν. Μικρές επιχειρήσεις έκλεισαν. Νέοι άνθρωποι εγκαταλείπουν την περιοχή αναζητώντας μέλλον αλλού. Ολόκληρες τοπικές κοινωνίες βιώνουν μια αργή οικονομική συρρίκνωση. Και την ώρα που οι κάτοικοι ζητούν σχέδιο ανάπτυξης, επενδύσεις και θέσεις εργασίας, το μόνο που βλέπουν είναι εκρήξεις.

Οι κυβερνήσεις έχουν δικαίωμα να αλλάζουν ενεργειακή πολιτική. Δεν έχουν όμως δικαίωμα να αντιμετωπίζουν την ιστορία και την παραγωγική κληρονομιά μιας περιοχής ως σκηνικό για τηλεοπτικά πλάνα.

Η σύγκριση με τους Γερμανούς κατακτητές ασφαλώς δεν αφορά προθέσεις ούτε ιστορικές ευθύνες. Αφορά μια εικόνα: την εικόνα της εξουσίας που, φεύγοντας από μια εποχή, επιλέγει να καταστρέψει ό,τι αφήνει πίσω της. Τότε ανατινάζονταν γέφυρες και σιδηρόδρομοι. Σήμερα ανατινάζονται μηχανήματα που για δεκαετίες τροφοδότησαν τη χώρα με ενέργεια και έδωσαν ψωμί σε χιλιάδες οικογένειες.

Και ίσως γι’ αυτό η εικόνα ενόχλησε τόσο πολλούς.

Γιατί η ανατίναξη δεν συμβόλιζε μόνο το τέλος του λιγνίτη. Συμβόλιζε το τέλος μιας εποχής για ολόκληρη τη Δυτική Μακεδονία.

Η κυβέρνηση μπορεί να θεωρεί ότι με τις εκρήξεις σβήνει το παρελθόν. Οι κάτοικοι όμως γνωρίζουν ότι δεν ανατινάχθηκαν απλώς μερικά μηχανήματα. Ανατινάχθηκε ένα κομμάτι της παραγωγικής ταυτότητας του τόπου τους.

Και όπως συμβαίνει συχνά στην πολιτική, οι εικόνες έχουν τη δική τους δύναμη. Οι Γερμανοί έφυγαν αφήνοντας πίσω τους συντρίμμια και κρίθηκαν από την Ιστορία. Οι σημερινοί κυβερνώντες θα κριθούν από τους πολίτες όταν έρθει η ώρα της κάλπης.

Τότε δεν θα μετρήσουν οι εκρήξεις ούτε τα εντυπωσιακά πλάνα. Θα μετρήσουν οι δουλειές που χάθηκαν, οι νέοι που έφυγαν και οι υποσχέσεις που έμειναν στα χαρτιά. Και η Δυτική Μακεδονία θα θυμάται ποιοι πανηγύριζαν μπροστά στις ανατινάξεις, ενώ εκείνη μετρούσε τα δικά της ερείπια.

Ζωή Στεργίου