«Πόλεμος drones»: Το ένα τοις εκατό

Πώς μια βιντεοκλήση έκανε αυτό που δεν έκαναν δύο χρόνια κυρώσεων, και τι έμαθε η Μόσχα από τα δύο δίκτυα που έχασε φέτος.

Στις 29 Ιανουαρίου 2026 πέντε ουκρανικές αερομεταφερόμενες ταξιαρχίες και δύο συντάγματα εφόδου ξεκίνησαν επίθεση στην κατεύθυνση της Ολεξάντριφκα. Την ίδια μέρα το ουκρανικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι συνεργάζεται με τη SpaceX για την μη χρήση τερματικών Starlink σε ρωσικά drones. Την 1η Φεβρουαρίου ο υπουργός Μιχαΐλο Φεντόροφ ανακοίνωσε την έναρξη πιστοποίησης των τερματικών και ο Ίλον Μασκ έγραψε δημόσια ότι τα μέτρα φαίνεται να απέδωσαν. Στις 5 Φεβρουαρίου ο Φεντόροφ επιβεβαίωσε ότι τα ρωσικά τερματικά είχαν μπλοκαριστεί.

Χιλιάδες συσκευές που είχαν φτάσει στα ρωσικά χαρακώματα μέσω τρίτων χωρών, αγορασμένες σε γκρίζες αγορές ή λαφυραγωγημένες από ουκρανικές θέσεις, έπαψαν να συνδέονται. Ρώσος στρατιωτικός μπλόγκερ έγραψε εκείνες τις μέρες ότι εναλλακτική δεν υπάρχει καμία.

Η αλληλουχία των ημερομηνιών δεν ήταν τυχαία, και το αποτέλεσμά της έγινε ορατό μόλις στις 12 Αυγούστου, όταν το Κίεβο ανακοίνωσε τον απολογισμό, 745 τετραγωνικά χιλιόμετρα και 26 οικισμοί σε Ντνιπροπετρόφσκ, Ζαπορίζια και Ντονέτσκ. Το Institute for the Study of War, που χαρτογραφεί με γεωεντοπισμένο υλικό και όχι με ανακοινώσεις, κατεβάζει τον αριθμό στα 627 τετραγωνικά. Ακόμη και η συντηρητική εκδοχή περιγράφει τη μεγαλύτερη ουκρανική εδαφική ανάκτηση από το 2023.

Το ουσιώδες όμως δεν είναι τα τετραγωνικά. Είναι ο τρόπος. Οι Ουκρανοί επιτέθηκαν με άρματα και τεθωρακισμένα, σε έναν πόλεμο όπου εδώ και δύο χρόνια καμία πλευρά δεν τολμούσε να κινήσει βαριά μέσα σε ανοιχτό έδαφος επειδή τα drones τα εντόπιζαν πριν καν φτάσουν στη γραμμή επαφής. Οι ουκρανοί διοικητές υπολόγισαν ότι οι Ρώσοι δεν θα μπορούσαν να συντονίσουν την άμυνά τους αρκετά γρήγορα, και είχαν δίκιο. Χωρίς τερματικά, τα ρωσικά μικρά drones έμειναν καθηλωμένα και οι μονάδες εφόδου έχασαν την πλοήγησή τους στη γκρίζα ζώνη.

Χρειάζεται εδώ μια διευκρίνιση που οι περισσότεροι θα προσπεράσουν. Το ISW αποδίδει την ουκρανική επιτυχία σε πέντε αλληλοενισχυόμενους παράγοντες: ωρίμανση του επιχειρησιακού σχεδιασμού, εκστρατεία καταστολής της ρωσικής αντιαεροπορικής, βαθιά πλήγματα στη ρωσική εφοδιαστική, τακτική υπεροχή στα drones, και το blackout. Δεν ήταν το μοναδικό αίτιο. Ήταν όμως ο μόνος παράγοντας που ήρθε ακαριαία, μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο, και ήρθε τη στιγμή που τα άρματα είχαν ήδη κινηθεί. Οι υπόλοιποι τέσσερις χτίστηκαν σε δύο χρόνια. Ο πέμπτος χτίστηκε σε ένα κλικ.

Ένα τοις εκατό – Το δίκτυο που δεν ήταν ποτέ δικό τους

Ο ρωσικός στρατός, η ένοπλη δύναμη ενός κράτους που έχει επενδύσει το σύνολο της πολιτικής του ταυτότητας στην έννοια της κυριαρχίας, διεξήγαγε επί δύο χρόνια τον σημαντικότερο πόλεμό του πάνω σε υποδομή αμερικανικής ιδιωτικής εταιρείας. Όχι ως πελάτης. Ως λαθρεπιβάτης.

Πώς λήφθηκε η απόφαση το περιέγραψε ο ίδιος ο Φεντόροφ σε ενημέρωση στις 16 Ιουλίου, και η αφήγηση είναι αυτοεξυπηρετούμενη, καθώς την κατέταξε ως το πρώτο επίτευγμά του στο υπουργείο Άμυνας. Είναι όμως η μόνη που έχουμε. Όταν το πρώτο Shahed με χειριστή μέσω Starlink πέταξε πάνω από το Κίεβο, ο Φεντόροφ επικοινώνησε με τον Μασκ, ο οποίος πρότεινε βιντεοκλήση. «Υπήρχε 1% πιθανότητα να τα καταφέρουμε», είπε. Η SpaceX έμεινε έκπληκτη όταν η ουκρανική πλευρά έστησε τη λίστα πιστοποιημένων τερματικών μέσα σε λίγες μέρες.

Το Κίεβο ζητούσε την ίδια κίνηση από τον Φεβρουάριο του 2024, όταν ο Φεντόροφ κρατούσε ακόμη το χαρτοφυλάκιο του Ψηφιακού Μετασχηματισμού, χωρίς αποτέλεσμα. Τον Μάρτιο του 2024 δύο Δημοκρατικοί βουλευτές έστειλαν επιστολή στην πρόεδρο της SpaceX Γκουίν Σότγουελ, επικαλούμενοι πιθανή παραβίαση αμερικανικών κυρώσεων και ελέγχων εξαγωγών. Ούτε αυτό έφερε κάτι. Δημόσια στοιχεία για παρέμβαση της αμερικανικής κυβέρνησης τον Ιανουάριο του 2026 δεν υπάρχουν.

Δύο χρόνια θεσμικών αιτημάτων και κοινοβουλευτικών επιστολών δεν πέτυχαν τίποτα. Μία βιντεοκλήση τα πέτυχε όλα. Αν είχε διατάξει η Ουάσιγκτον, η ιστορία θα ήταν συμβατική, ένα κράτος ασκεί έλεγχο πάνω σε εταιρεία της δικαιοδοσίας του. Το ενδιαφέρον είναι ακριβώς ότι δεν χρειάστηκε κράτος.

Και για τη Μόσχα το συμπέρασμα είναι σκληρότερο. Δεν είχε σύμβαση, δεν είχε δικαίωμα προσφυγής, δεν είχε καν συνομιλητή. Ο Φεντόροφ είχε, με πιθανότητα ένα τοις εκατό. Όταν το σήμα έσβησε, δεν υπήρχε υπουργείο να διαμαρτυρηθεί, δικαστήριο να προσφύγει, διεθνής οργανισμός να επικαλεστεί. Το ρωσικό κράτος έμαθε ότι η εξάρτησή του ήταν ολική τη μέρα που έπαψε να εξυπηρετείται.

Ένα δίκτυο που δεν προστάτεψε

Το δεύτερο δίκτυο έχει διαφορετική ιστορία και καταλήγει στο ίδιο σημείο.

Στα μέσα Αυγούστου το δελτίο καυσίμων επέστρεψε σε Μόσχα και Πετρούπολη, λίγες μέρες αφότου είχε αρθεί. Στις 19 Αυγούστου η γραμμή εξυπηρέτησης της Rosneft ανέφερε μέσο όριο 30 έως 40 λίτρων ανά αυτοκίνητο, με τη διευκρίνιση ότι το ακριβές νούμερο εξαρτάται από το κάθε πρατήριο. Όλες οι μεγάλες αλυσίδες επανέφεραν όρια στη βενζίνη, αφήνοντας το πετρέλαιο κίνησης ελεύθερο.

Την αιτία τη διατύπωσε η ίδια η εταιρεία, όχι το Κίεβο: λόγω έκτακτων επισκευών σε διυλιστήρια εξαιτίας επιθέσεων, η διάθεση γίνεται με βάση τα πραγματικά αποθέματα, και όταν αυτά πέφτουν το καύσιμο πηγαίνει μόνο σε υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.

Στις 13 Αυγούστου η περιφέρεια του Λιπέτσκ έγινε η πρώτη που επανέφερε το σύστημα μονά-ζυγά με βάση το πρώτο ψηφίο της πινακίδας, σε πρατήρια Gazprom, Lukoil, Teboil και Rosneft, με όριο 30 λίτρων και απαγόρευση ανεφοδιασμού σε μπιτόνια. Ο κυβερνήτης Ίγκορ Αρταμόνοφ παραδέχτηκε ότι το μέτρο δεν αυξάνει ούτε ένα λίτρο τις ποσότητες που φτάνουν στην περιφέρεια, και ότι στόχος του είναι να κρατηθούν σε λειτουργία οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, τα μέσα μαζικής μεταφοράς και τα σώματα ασφαλείας. Οι αρχές του Σότσι ζήτησαν από κατοίκους και τουρίστες να αφήσουν τα αυτοκίνητά τους στο σπίτι. Μόνο τον Αύγουστο, τέσσερα διυλιστήρια βγήκαν εκτός λειτουργίας. Το Κίεβο επιβεβαίωσε πλήγμα στο διυλιστήριο της Lukoil στο Περμ, 1.530 χιλιόμετρα από τα βόρεια ουκρανικά σύνορα, και στο συγκρότημα της Ufa, στα 1.200.

Εδώ βρίσκεται η διαφορά από την πρώτη ιστορία, και η σημασία της. Τα διυλιστήρια του Περμ και της Ufa είναι ρωσική ιδιοκτησία, σε ρωσικό έδαφος, υπό ρωσική δικαιοδοσία, χιλιάδες χιλιόμετρα πίσω από κάθε γραμμή επαφής. Πληρούν κάθε ορισμό της κυριαρχίας που έχει γραφτεί από τη Βεστφαλία και μετά. Και δεν έχει την παραμικρή σημασία.

Το στρατηγικό βάθος υπήρξε η μόνη σταθερά της ρωσικής ασφάλειας από τον Ναπολέοντα ως τον Χίτλερ. Η απόσταση ως όπλο, η έκταση ως θωράκιση. Αυτό ακυρώθηκε μέσα σε δεκαοκτώ μήνες από αντικείμενα που κοστίζουν λιγότερο από ένα μεταχειρισμένο αυτοκίνητο. Οι κυρώσεις, που η Δύση εφαρμόζει από το 2022, χτυπούν το έσοδο, δηλαδή ένα λογιστικό μέγεθος, και επομένως παρακάμψιμο μέσω σκιώδη στόλου, ενδιάμεσων και εκπτώσεων. Τα drones χτυπούν το λίτρο. Το λίτρο δεν παρακάμπτεται.

Ο υπουργός Ενέργειας Σεργκέι Τσιβιλιόφ δήλωσε στις 18 Αυγούστου ότι τα καύσιμα παραμένουν διαθέσιμα, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τις ουρές. Η τιμή της βενζίνης στις 10 Αυγούστου ήταν 76,04 ρούβλια το λίτρο, αφού είχε κορυφωθεί τον Ιούλιο σχεδόν 20% πάνω από την αρχή του έτους.

Η ομολογία σε τροχιά

Η ενδιαφέρουσα κίνηση δεν είναι όμως αυτή. Είναι το Rassvet. Η ρωσική εταιρεία Bureau 1440 εκτόξευσε τον Μάρτιο τους πρώτους 16 επιχειρησιακούς δορυφόρους χαμηλής τροχιάς· οι 12 έφτασαν στο προβλεπόμενο ύψος και ο ένας χάθηκε. Δεύτερη παρτίδα ακολούθησε τον Ιούλιο. Ο υποδιοικητής της ουκρανικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών Βαντίμ Σκιμπίτσκι δήλωσε στις 10 Αυγούστου ότι η Μόσχα σχεδιάζει 292 δορυφόρους ως το 2027 και 924 ως το 2035, και ότι η ανάπτυξη τρέχει ταχύτερα από τον αρχικό προγραμματισμό. Προς το παρόν οι δορυφόροι περνούν πάνω από την Ουκρανία τέσσερις φορές τη μέρα, με σταθερή σύνδεση μόνο σε δύο περάσματα και για περίπου μιάμιση ώρα.

Η Ρωσία δηλαδή ξοδεύει δισεκατομμύρια για να ξαναγοράσει σε δεκαετή ορίζοντα κάτι που είχε δωρεάν όσο έκλεβε τερματικά. Ο Πούτιν δήλωσε τον Ιούνιο ότι το σύστημα δεν υστερεί έναντι του Starlink και ίσως το ξεπεράσει. Η δήλωση είναι προπαγάνδα. Η επένδυση δεν είναι. Είναι η καθαρότερη ομολογία που έχει κάνει το Κρεμλίνο εδώ και χρόνια: η κυριαρχία δεν κατοχυρώνεται πια σε συνθήκες, εκτοξεύεται.

Με αυτό το κριτήριο και στην βάση αυτών των εξελίξεων, η ευρωπαϊκή θέση περιγράφεται σε τρεις αριθμούς. Η Ένωση υπέγραψε τη σύμβαση για τον αστερισμό IRIS τον Δεκέμβριο του 2024, με πρώτη εκτόξευση το 2029 και πλήρη λειτουργία περί το 2030 με 2031, ενώ ο προϋπολογισμός ανέβηκε ήδη από τα 10,55 στα 15,6 δισεκατομμύρια ευρώ. Δορυφόροι σε τροχιά σήμερα: κανένας. Η Μόσχα στοχεύει σε 292 ως το 2027 και οι Βρυξέλλες σε 348 ως το 2031, με τη μία πλευρά να έχει ήδη δώδεκα πάνω από το κεφάλι μας και δεκάξι καθ' οδόν, και την άλλη να έχει υπογραφές. Όποιος δεν εκτοξεύει, νοικιάζει.

Του Ηλία Φωτίου *

* Ο Ηλίας Φωτίου είναι δημοσιογράφος

neostrategy,gr