«Σκιώδες» δίκτυο διυλιστηρίων στην Κίνα παρακάμπτει τις αμερικανικές κυρώσεις και κρατά «ζωντανή» την Τεχεράνη

Ένα εκτεταμένο αλλά ελάχιστα γνωστό δίκτυο κινεζικών διυλιστηρίων και λιμανιών φαίνεται πως προσφέρει οικονομική «ανάσα» για το Ιράν, την ώρα που η Ουάσιγκτον επιχειρεί να αποκόψει την Τεχεράνη από τις πηγές χρηματοδότησής της. Στην κινεζική επαρχία Σαντόνγκ, μικρά ανεξάρτητα διυλιστήρια επεξεργάζονται πετρέλαιο από το Ιράν παρά τις αμερικανικές κυρώσεις, μετατρέποντας την περιοχή σε κρίσιμο ενεργειακό και γεωπολιτικό κόμβο.

Λίγες εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το σημείο όπου ο Σι Τζινπίνγκ ετοιμάζεται να υποδεχθεί με τιμές τον Ντόναλντ Τραμπ, λειτουργεί εδώ και χρόνια ένα αθέατο, αλλά εξαιρετικά σημαντικό οικονομικό δίκτυο, το οποίο διοχετεύει δισεκατομμύρια δολάρια στην ιρανική οικονομία και συμβάλλει καθοριστικά στην επιβίωση της Τεχεράνης απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις.

Πρόκειται για το πλέγμα λιμανιών, αγωγών και διυλιστηρίων της επαρχίας Σαντόνγκ και των γειτονικών περιοχών, όπου μικρές ανεξάρτητες πετρελαϊκές εταιρείες, γνωστές ως «teapot refineries», επεξεργάζονται αθόρυβα πετρέλαιο από το Ιράν, παρά τις κυρώσεις των ΗΠΑ. Οι εγκαταστάσεις αυτές μετατρέπουν το ιρανικό αργό σε βενζίνη, ντίζελ και πετροχημικά προϊόντα που καταναλώνονται από τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη.

Η δραστηριότητα αυτή αποκτά πλέον κεντρική θέση στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου, καθώς οι ΗΠΑ επιδιώκουν να περιορίσουν τα οικονομικά έσοδα της Τεχεράνης, με στόχο να την εξαναγκάσουν σε υποχώρηση, έχοντας προηγηθεί 1,5 μήνας έντονων πολεμικών συγκρούσεων και άλλος ένας μήνας ναυτικού αποκλεισμού.

Σε δύο ταμπλό παίζει η Κίνα

Οι εντάσεις γύρω από το εμπόριο ιρανικού πετρελαίου αυξάνονται, σε μια περίοδο όπου η Κίνα επιδιώκει να διατηρήσει σταθερές σχέσεις με τις ΗΠΑ, ενώ παράλληλα κρατά στενούς οικονομικούς και διπλωματικούς δεσμούς με το Ιράν.

Λίγο πριν από την αναχώρηση του Τραμπ για την Κίνα, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε 12 φυσικά και νομικά πρόσωπα, κατηγορώντας τα ότι διευκολύνουν την «πώληση και μεταφορά ιρανικού πετρελαίου» προς την Κίνα.

Από την πλευρά του, το Πεκίνο φέρεται να έδωσε εντολή στις κινεζικές επιχειρήσεις να αγνοήσουν τις αμερικανικές κυρώσεις σε διυλιστήρια, λίγες ημέρες μετά την επιβολή νέων μέτρων από την Ουάσιγκτον. Την ίδια ώρα, αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις στην Αραβική Θάλασσα επιχειρούν να εντοπίσουν και να αναχαιτίσουν τα λεγόμενα «σκιώδη τάνκερ», τα οποία μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο προς την Ασία.

Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, κατηγόρησε πρόσφατα την Κίνα ότι, μέσω των ενεργειακών αγορών της, συμβάλλει στη χρηματοδότηση των δικτύων επιρροής και των συμμάχων του Ιράν στη Μέση Ανατολή.
Σε περιοχή κοντά στα σύνορα των επαρχιών Σαντόνγκ και Χεμπέι, όπου εκτείνονται μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις διύλισης, η αυξημένη προσοχή γύρω από τη δραστηριότητα αυτή είναι, σύμφωνα με το CNN, εμφανής.

Ιδιαίτερα αυστηρά ήταν τα μέτρα ασφαλείας στις εγκαταστάσεις της Hebei Xinhai Chemical Group, εταιρείας που βρίσκεται υπό αμερικανικές κυρώσεις εδώ και έναν χρόνο. Ένοπλοι φρουροί με μάσκες βρίσκονταν στις εισόδους του συγκροτήματος, ενώ οχήματα της εταιρείας παρακολουθούσαν δημοσιογραφικό συνεργείο του CNN σε δημόσιο δρόμο, επιχειρώντας να εμποδίσουν τη βιντεοσκόπηση των εγκαταστάσεων.

Η συγκεκριμένη εταιρεία παράγει καύσιμα, ντίζελ και χημικά προϊόντα όπως άσφαλτο. Η Ουάσιγκτον κατηγορεί τη Hebei Xinhai ότι αγόρασε πετρέλαιο «συνδεδεμένο με τον ιρανικό στρατό», καθώς και ότι εισήγαγε αργό αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων μέσω πλοίων του λεγόμενου «σκιώδους στόλου».

Η εταιρεία αποτελεί μία από τις πολλές κινεζικές επιχειρήσεις που έχουν ενταχθεί στη λίστα κυρώσεων των ΗΠΑ. Από πέρυσι, ακόμη τέσσερα κινεζικά διυλιστήρια έχουν δεχθεί αμερικανικές κυρώσεις, τα περισσότερα σε μικρή απόσταση μεταξύ τους στην ενεργειακή ζώνη της ανατολικής Κίνας.

Η βιομηχανία διύλισης της Σαντόνγκ αναπτύχθηκε αρχικά γύρω από τα πετρελαϊκά κοιτάσματα του Δέλτα του Κίτρινου Ποταμού, όμως πλέον εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενο πετρέλαιο, επεξεργαζόμενη περίπου το 20% της συνολικής κατανάλωσης πετρελαίου της Κίνας.

Σύμφωνα με αναλυτές, σημαντικό μέρος αυτών των εισαγωγών αφορά πετρέλαιο που βρίσκεται υπό κυρώσεις.

Η Έρικα Ντάουνς από το Κέντρο Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Κολούμπια εξηγεί ότι οι μικρές αυτές μονάδες λειτουργούν με περιορισμένα περιθώρια κέρδους και επιβιώνουν χάρη στις μεγάλες εκπτώσεις που εξασφαλίζουν από ρωσικό, ιρανικό και βενεζουελάνικο πετρέλαιο.

Μία εξαίρεση στο προφίλ των μικρών εταιρειών αποτελεί η Hengli Petrochemical, ένα πολύ μεγαλύτερο διυλιστήριο στην πόλη Νταλιάν, το οποίο τέθηκε επίσης υπό αμερικανικές κυρώσεις τον περασμένο μήνα. Οι ΗΠΑ χαρακτήρισαν τη Hengli ως «έναν από τους μεγαλύτερους πελάτες του Ιράν σε αργό πετρέλαιο και πετρελαϊκά προϊόντα», κατηγορία που η εταιρεία αρνήθηκε δημοσίως.

Η Κίνα δεν αναγνωρίζει επισήμως εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου στα τελωνειακά της στοιχεία, ενώ το αργό συχνά εμφανίζεται ως προερχόμενο από τρίτες χώρες όπως η Μαλαισία ή η Ινδονησία. Παράλληλα, το Πεκίνο απορρίπτει τις αμερικανικές κυρώσεις, χαρακτηρίζοντάς τες «μονομερείς».

Το μοντέλο αυτό επιτρέπει στις μικρές ανεξάρτητες εταιρείες να αναλαμβάνουν το ρίσκο των κυρώσεων, ενώ οι μεγάλες κρατικές ενεργειακές εταιρείες της Κίνας παραμένουν πιο προσεκτικές λόγω της συμμετοχής τους στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Παρά τις πιέσεις, η λειτουργία των εγκαταστάσεων συνεχίζεται κανονικά. Στις πύλες της Hebei Xinhai η κίνηση φορτηγών και βυτιοφόρων παρέμενε έντονη, δείχνοντας ότι η παραγωγή και οι μεταφορές συνεχίζονται.

Η σημασία των ανεξάρτητων διυλιστηρίων φαίνεται να αυξάνεται ακόμη περισσότερο μετά το παγκόσμιο σοκ στην αγορά πετρελαίου που προκάλεσε ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν. Πριν από τη σύγκρουση, το ιρανικό πετρέλαιο αντιστοιχούσε περίπου στο 13% των θαλάσσιων εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας. Τον τελευταίο μήνα, το ποσοστό αυτό εκτιμάται ότι αυξήθηκε στο 18%.

Πάνω από 32 δισ. δολάρια τα περσινά έσοδα του Ιράν από την πώληση πετρελαίου στην Κίνα

Η αναλύτρια της Kpler, Μούγιου Σου, εκτιμά ότι πέρυσι οι κινεζικές αγορές ιρανικού πετρελαίου απέφεραν περίπου 32,5 δισεκατομμύρια δολάρια, με το Ιράν να εισπράττει περίπου τα δύο τρίτα του ποσού μετά τις προμήθειες και τα κόστη μεταφοράς.

Σύμφωνα με την ίδια, το Πεκίνο θεωρεί κρίσιμη τη διατήρηση σταθερής τροφοδοσίας καυσίμων για λόγους ενεργειακής ασφάλειας, γι’ αυτό και στηρίζεται στα ανεξάρτητα διυλιστήρια που εξακολουθούν να βρίσκουν πρόσβαση σε πρώτη ύλη.

Τέσσερα λιμάνια της Σαντόνγκ, καθώς και το Νταλιάν, δέχθηκαν κατά μέσο όρο περισσότερα από 1,5 εκατομμύριο βαρέλια ιρανικού πετρελαίου ημερησίως τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, σύμφωνα με στοιχεία της Vortexa.

Το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου αυτού διεκπεραιώνεται μέσω του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» – παλαιών κυρίως δεξαμενόπλοιων που χρησιμοποιούν τεχνικές απόκρυψης, απενεργοποιώντας συστήματα εντοπισμού και μεταφέροντας φορτία από πλοίο σε πλοίο σε διεθνή ύδατα, ώστε να αποκρύπτεται η προέλευση του πετρελαίου.

Κεντρικό σημείο αυτής της δραστηριότητας αποτελεί η περιοχή Eastern Outer Port Limits κοντά στα Στενά της Σιγκαπούρης, όπου δεκάδες πλοία πραγματοποιούν μεταφορτώσεις πετρελαίου πριν συνεχίσουν προς κινεζικά λιμάνια.

Δορυφορικές εικόνες και ναυτιλιακά δεδομένα κατέγραψαν πρόσφατα μεταφορά φορτίου μεταξύ του ιρανικού δεξαμενόπλοιου Herby και του πλοίου Hauncayo στην περιοχή αυτή. Λίγες εβδομάδες αργότερα, το αμερικανικό πολεμικό πλοίο USS Rafael Peralta αναχαίτισε το Herby καθώς κατευθυνόταν προς το Ιράν.

Οι εικόνες από την επιχείρηση έδειξαν ότι το δεξαμενόπλοιο έπλεε άδειο, ένδειξη ότι το φορτίο είχε ήδη παραδοθεί. Τρεις ημέρες αργότερα, το Hauncayo εντοπίστηκε κοντά σε προβλήτα στο λιμάνι Γιαντάι της Σαντόνγκ, όπου το σήμα εντοπισμού του εξαφανίστηκε προσωρινά, σε χρονικό διάστημα που θεωρείται συμβατό με εκφόρτωση πετρελαίου.

Με αυτόν τον τρόπο, το ιρανικό αργό ολοκληρώνει το ταξίδι του προς την Κίνα, τροφοδοτώντας ένα δίκτυο που συνεχίζει να λειτουργεί παρά τις κυρώσεις, τον πόλεμο και τις διεθνείς πιέσεις.