Τα κόμματα τα κρίνει η κοινωνία – όχι οι εμμονές όσων δεν καταλαβαίνουν ότι είμαστε σε νέα εποχή

Βλέπω από διάφορες πλευρές να αναπαράγεται το ίδιο μοτίβο σχετικά με την ΕΛΑΣ και τις πρωτοβουλίες του Αλέξη Τσίπρα. Σύμφωνα με αυτό, πρόκειται για ένα αρχηγικό κόμμα, που δεν έχει οργανωτική βάση, στηρίζεται μόνο στην επικοινωνία, δεν έχει διαδικασίες και εσωτερική δημοκρατία και τα στελέχη που το εκπροσωπούν επιλέχτηκαν «από τα πάνω», χωρίς να έχουν σημαντική πολιτική διαδρομή και με βασικό κριτήριο να είναι αρεστά στον αρχηγό.

Βεβαίως στην πραγματικότητα αυτό που εννοούν είναι ότι η ΕΛΑΣ δεν φτιάχτηκε μέσα από μια συσπείρωση των υπαρκτών σχηματισμών της Αριστεράς και μέσα από μια διαδικασία όπου τον πρώτο λόγο θα είχε το στελεχιακό δυναμικό αυτών των σχηματισμών.

Μόνο που αυτό που δεν ομολογούν είναι πως η πρότασή τους είναι η πραγματικότητα του ευρύτερου προοδευτικού χώρου τα τελευταία χρόνια… με τα μάλλον αναμφισβήτητα αποτελέσματα της «ηγεμονίας» της ΝΔ. Κοινώς, εάν επρόκειτο σήμερα αυτά τα κόμματα και αυτά τα στελέχη να εμπνεύσουν την κοινωνία, να κινητοποιήσουν τους ψηφοφόρους και να αμφισβητήσουν την κυριαρχία του Κυριάκου Μητσοτάκη και της Νέας Δημοκρατίας στην πολιτική σκηνή, θα το είχαν ήδη κάνει.

Όμως, δεν το έκαναν. Και δεν ήταν ότι τους εμπόδισε κάποιος. Ούτε καν το γεγονός ότι ο ΣΥΡΙΖΑ χρειάστηκε να περάσει και μέσα από την ιλαροτραγωδία της προεδρίας Κασσελάκη. Ήταν πολύ απλά το γεγονός ότι αυτό το πολιτικό δυναμικό, με τον τρόπο που κατανοεί την ελληνική πραγματικότητα, τις λύσεις που προτείνει, την πολιτική κουλτούρα με την οποία πορεύεται απλώς δεν επαρκεί, δεν πείθει.

Επιπλέον, όταν αυτό το δυναμικό μιλάει για ένα κόμμα που να είναι οργανωμένο «από τα κάτω», δεν εννοούν ένα κόμμα γειωμένο βαθιά στην ελληνική κοινωνία. Εννοούν ένα κόμμα εγκλωβισμένο σε ένα στενό οργανωμένο πολιτικοποιημένο δυναμικό και τους κάθε λογής φραξιονισμούς και εμμονές του. Όμως ένα τέτοιο κόμμα δεν θα μιλάει στην ελληνική κοινωνία, αλλά σε ένα πολύ πιο στενό ακροατήριο και τα παραδείγματα είναι πολλά. Και εδώ πρέπει να θυμίσουμε ότι μία από τις μεγάλες αντιφάσεις του ΣΥΡΙΖΑ, ακόμη και στην κορύφωση της απήχησής του το 2015, ήταν ότι το κόμμα και το ακροατήριο του δεν συνδέονταν με μια πραγματική σχέση εκπροσώπησης. Το ακροατήριο ΣΥΡΙΖΑ παρέμεινε «ξένο» προς το κόμμα, με το τελευταίο να εκπροσωπεί τον «στενό» λαό της Αριστεράς και όχι τη νέα πλατιά δυναμική. Αυτή η αντίφαση εξηγεί και γιατί το 2023 ο ΣΥΡΙΖΑ όχι μόνο υπέστη εκλογική συντριβή, αλλά δεν μπορούσε και να αντιληφθεί ότι αυτή ερχόταν ακριβώς επειδή το κόμμα δεν έχει προσλαμβάνουσες από το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας. Η ίδια αντίφαση εξηγεί γιατί η Νέα Αριστερά όταν δημιουργήθηκε και είχε μερικά από τα πιο αναγνωρίσιμα στελέχη και αξιόλογες πολιτικές θέσεις, εντούτοις δεν εκπροσώπησε παρά ένα πολύ στενό κομματικό κοινό.

Επομένως, χρειαζόταν κάτι νέο, κάτι που να μπορεί να απαντήσει σε μια νέα πραγματικότητα. Που να αναλογεί στη νέα εποχή.

Αυτή ήταν άλλωστε εξαρχής και η ιδιαίτερη σημασία – που δεν ήταν ποτέ μόνο συμβολική – της επιλογής του Αλέξη Τσίπρα να αποχωρήσει από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ, στη συνέχεια να παραιτηθεί από βουλευτής και μετά να προχωρήσει στην πρωτοβουλία για ένα νέο σχηματισμό. Αποτύπωνε ακριβώς την κατανόηση της ανάγκης να διαμορφωθεί μια νέα παράταξη και να μην αναπαραχθούν παλιοί τρόποι άσκησης της πολιτικής. Όχι επειδή «άλλαξε στρατόπεδο», αλλά επειδή οι βασικές πολιτικές διαιρέσεις οφείλουν να διατυπώνονται με τους όρους που αναλογούν σε κάθε ιστορική περίοδο. Αυτό ακριβώς που έκανε πράξη ο Ανδρέας Παπανδρέου στη Μεταπολίτευση όταν αρνήθηκε να πάρει, στη βάση του κληρονομικού δικαιώματος, την ηγεσία της Ένωσης Κέντρου, και ίδρυσε ένα νέο κίνημα, το ΠΑΣΟΚ, αλλά και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής όταν ίδρυσε την Νέα Δημοκρατία και δεν «ανέστησε» την προδικτατορική ΕΡΕ.

Και ένας νέος σχηματισμός που διεκδικεί να απαντήσει με νέο τρόπο σε ανοιχτές αντιφάσεις και προκλήσεις αναγκαστικά θα φαίνεται ότι ξεκινάει «από τα πάνω». Μόνο που αυτό το «από τα πάνω» αποτυπώνει απλώς ότι έχουμε κάτι που δεν προκύπτει ως «συνέχεια» του σημερινού πολιτικού σκηνικού, της προοδευτικής αντιπολίτευσης συμπεριλαμβανομένης, αλλά ως τομή και ρήξη με αυτό. Άλλωστε, είναι αφελές να πιστεύουμε ότι τα κόμματα προκύπτουν απλώς από εξαγγελίες αρχηγών. Τα κόμματα, ιδίως όταν κατορθώνουν πολύ γρήγορα να είναι «δημοσκοπική αξιωματική αντιπολίτευση» προκύπτουν από διεργασίες μέσα στην κοινωνία και δυναμικές που αναπτύσσονται εκεί. Αυτές ακριβώς που δεν μπορούν να εκπροσωπήσουν οι υπαρκτοί σχηματισμοί.

Και η ΕΛΑΣ και διεργασίες έχει από πίσω και ζυμώσεις. Μόνο που είναι πολιτικές διεργασίες και ζυμώσεις που αφορούν σήμερα τον πυρήνα μιας σύγχρονης προοδευτικής πολιτικής, που να μπορεί να γίνει πράξη διακυβέρνησης, και όχι ένα ατέρμονο εσωκομματικό παζάρι αποκομμένο από την πραγματικότητα της κοινωνίας, όπως συχνά συνέβη στην ιστορία της Αριστεράς, του ΣΥΡΙΖΑ συμπεριλαμβανομένου.

Αυτό εξηγεί και γιατί χρειάζονται νέα πρόσωπα. Όχι γιατί γενικά πρέπει στην πολιτική κατανάλωση να ρίχνονται νέα προϊόντα για να διεγείρεται το ενδιαφέρον του καταναλωτή. Αλλά γιατί μια νέα πορεία απαιτεί ανθρώπους που να μην κουβαλούν τα βαρίδια πολιτικών που έχουν κλείσει τον κύκλο τους, ή που να έχουν αποδείξει ότι μπορούν να αλλάζουν. Προφανώς και αυτοί θα κριθούν, αλλά όταν ένας σχηματισμός θέλει να δείξει ότι δεν εκπροσωπεί απλώς μια πολιτική γραμμή, αλλά τη ρήξη με μια συνολικότερη πολιτική συνθήκη, τότε προφανώς και χρειάζεται να εκπροσωπείται από ανθρώπους που αποτυπώνουν αυτή τη ρήξη.

Όσο για αυτούς που επικαλούνται την «εσωκομματική δημοκρατία», πέραν του ότι βιάζονται, καθώς τώρα συγκροτείται ο νέος σχηματισμός, καλό θα είναι να κάνουν πιο σαφές τι εννοούν. Γιατί δεν είμαι βέβαιος πόσο δημοκρατική είναι μια αντίληψη για την εσωκομματική δημοκρατία και συγκρότηση που αυτό που εννοεί στην πράξη είναι γραφειοκρατική ίντριγκα και όχι λογοδοσία στην κοινωνία. Γιατί η δημοκρατικότητα των κομμάτων δεν αφορά τις ισορροπίες μέσα στην εσωκομματική γυάλα, αλλά την ικανότητα επικοινωνίας με την κοινωνία, εκπροσώπησης των αιτημάτων της, και τελικά μετασχηματισμού των αιτημάτων σε κυβερνητικό σχέδιο και πρακτική. Και αυτή είναι μια πολύ πιο ουσιαστική δημοκρατικότητα που δεν κρίνεται μόνο στο εσωκομματικό πεδίο αλλά πάνω από όλα στην πολιτική πράξη. Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό σε μια εποχή που η κοινωνία είναι δύσπιστη απέναντι στην επίσημη πολιτική, δεν στρατεύεται εύκολα, είναι επιφυλακτική και έχει υψηλές απαιτήσεις για να εμπιστευτεί ένα κόμμα ή έναν πολιτικό. Όμως, η μάχη της εμπιστοσύνης δεν παίζεται στις ασφαλιστικές δικλείδες για τα κάθε λογής καπετανάτα, αλλά στην αποτελεσματικότητα της πολιτικής πρότασης και την ικανότητα να εμπνευστεί ξανά και να στρατευθεί η κοινωνία.

Άλλωστε, εάν ένα κόμμα μπορούσε να ικανοποιήσει πρωτίστως όσους ήδη είναι μέσα στην πολιτική, τότε στην πραγματικότητα δεν θα μπορούσε να εκπροσωπήσει τους πολύ περισσότερους που δεν είναι μέσα στην πολιτική, άρα θα ήταν καταδικασμένο σε αποτυχία.

Σε τελική ανάλυση, όποια και όποιος θέλει όντως να βάλει πλάτη και να συμβάλει, χωρίς να κραδαίνει «γαλόνια» που μικρή αξία έχουν πια και να απαιτεί «προνομιακή μεταχείριση», μπορεί πολύ απλά να το κάνει.

Όλα αυτά δεν αναιρούν το γεγονός ότι η ΕΛΑΣ έχει σοβαρές προκλήσεις στις οποίες πρέπει να ανταποκριθεί. Αυτές δεν αφορούν το εάν αναλογεί σε διάφορες «ευαισθησίες» μιας Αριστεράς υπερβολικά εθισμένης στον φραξιονισμό.

Η μεγάλη πρόκληση για την ΕΛΑΣ είναι να πάει πέρα από το «ηθικό πλεονέκτημα». Σε τελική ανάλυση επτά χρόνια διακυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη και της Νέας Δημοκρατίας έχουν αποδείξει ότι όντως η Αριστερά είχε το «ηθικό πλεονέκτημα».

Το πρόβλημα είναι ότι η ελληνική κοινωνία σήμερα έχει ανάγκη κάτι πολύ παραπάνω από μια «ηθική επανάσταση». Έχει ανάγκη από μια θεσμική επανάσταση, μια έμπρακτη απόδειξη ότι μπορεί να υπάρξει μια εκδοχή διακυβέρνησης που να είναι αποτελεσματική και ταυτόχρονα ικανή να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα της κοινωνικής πλειοψηφίας.

Γιατί η χώρα σήμερα δεν αντιμετωπίζει μόνο μια ηθική διάβρωση ως προς τη διακυβέρνηση. Αντιμετωπίζει και μια θεσμική κατάρρευση. Αυτό δεν αφορά μόνο τη δικαιοσύνη, αφορά και τη διοίκηση, αφορά και κάθε χώρο του δημοσίου ακόμη και αυτούς που τους κρατούν όρθιους οι ίδιοι οι εργαζόμενοι.

Αυτό εξηγεί γιατί έχει σημασία να δει η κοινωνία ένα κόμμα έτοιμο να κυβερνήσει: με έτοιμα νομοσχέδια, με έτοιμο σχέδιο για τη λειτουργία του κράτους, με συγκεκριμένες προτάσεις για κάθε τομέα. Για να πειστεί ότι μπορεί να υπάρξει μια άλλη κατάσταση στη χώρα όχι μόνο ως προς τον πολιτικό συσχετισμό αλλά και ως προς την ίδια την κρατική λειτουργία και αποτελεσματικότητα.

Και αυτό είναι κάτι που η ΕΛΑΣ πρέπει να αποδείξει ότι το μπορεί. Να δείξει ότι ήδη από τώρα λειτουργεί όχι απλώς ως κυβέρνηση εν αναμονή, αλλά ως δύναμη που μπορεί να αναμορφώσει το ελληνικό κράτος, ως ένα επιτελείο που μπορεί να αλλάξει προς το καλύτερο τη θεσμική υπόσταση της χώρας. Δεν θα είναι εύκολο. Αλλά θα ήταν αφελής κάποιος αν πιστέψει ότι η ανασυγκρότηση μιας χώρας θα ήταν μια εύκολη υπόθεση…

in.gr