Παροχολογία Μητσοτάκη – Τσίπρα: Πασα­ρέλα με δισ. για τα μάτια των ψηφο­φόρων…

Δισεκατομμύρια προσφέρονται από τη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης ως «δώρο» στους Ελληνες ψηφοφόρους. Μητσοτάκης και Τσίπρας, δύο «μονομάχοι» που παλεύουν για το ποιος θα αγκαλιάσει την πρωθυπουργική καρέκλα, βρήκαν το βήμα της ΔΕΘ για να προσφέρουν φρούδες ελπίδες διά της άκρατης παροχολογίας. Ο Αλέξης Τσίπρας στις 2 Σεπτεμβρίου παρουσίασε το δικό του πακέτο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ακολούθησε προχθές, Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου. Ο Αλ. Τσίπρας υπόσχεται μεγαλύτερη αναδιανομή και απευθύνθηκε για κοστολόγηση στην προκρούστεια κλίνη του Εθνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου.

Ο Κυρ. Μητσοτάκης εμφανίζει μικρότερη δημοσιονομική έκθεση, αλλά μεγάλο μέρος του «πακέτου» του δεν μεταφράζεται σε αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.

Η πρόταση Τσίπρα περιλαμβάνει αρκετές παρεμβάσεις με μεγάλο και άμεσα αντιληπτό μικροοικονομικό αποτέλεσμα για συγκεκριμένους δικαιούχους. Αναφέρει μεικτό κόστος 7,39 δισ. ευρώ. Ωστόσο από τα τρία μέτρα σε σύνολο 13 που μπορούν να κοστολογηθούν προκύπτει ότι το συνολικό δημοσιονομικό κόστος των 6,55 δισ. ευρώ είναι σε βάθος τετραετίας. Στην κυβερνητική πλευρά το βασικό πρόβλημα είναι διαφορετικό, καθώς μεγάλο μέρος του πολιτικά παρουσιαζόμενου «πακέτου» δεν αποτελεί νέο χρήμα προς τα νοικοκυριά. Το κυβερνητικό αφήγημα ανεβάζει το συνολικό κόστος του πακέτου ΔΕΘ σε 4 δισ. ευρώ πλην όμως ο πραγματικός χώρος για νέες παρεμβάσεις του 2027 εκτιμάται σε 1,7 δισ.

Σε όλη αυτή την ακατάσχετη παροχολογία εισέρχεται το «ευρωπαϊκό φίλτρο». Η Ευρώπη έχει βάλει ταβάνι. Η Ελλάδα δεν μπορεί να αυξάνει κάθε χρόνο τις κρατικές δαπάνες όσο θέλει. Για το 2027 το όριο αύξησης είναι 3,1%. Γι’ αυτό κάθε νέα μόνιμη παροχή πρέπει να έχει και μόνιμη πηγή χρηματοδότησης. Το εγκεκριμένο μεσοπρόθεσμο σχέδιο προέβλεπε για το 2027 αύξηση καθαρών πρωτογενών δαπανών 3,1%.

Αυτό σημαίνει όμως ότι μια μόνιμη νέα δαπάνη πρέπει να αντισταθμιστεί με διαρθρωτικά έσοδα κατά τρόπο συμβατό με το ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Ολα αυτά δείχνουν ότι δύσκολα θα εφαρμοστούν τα μέτρα αυτά. Αλλά ακόμη κι αν εφαρμοστούν, ας δούμε τι τελικά μένει στην τσέπη του φορολογούμενου κι αν αυτό εξισορροπεί όσα έχει υποστεί με την κρίση κόστους ζωής.

Οι εξαγγελίες Τσίπρα

€1.000 κατώτατος μισθός εντός 2027 από €920. Το κόστος επιβαρύνει εργοδότες και όχι τον προϋπολογισμό που μόνο εισπράττει από τις ονομαστικές αυξήσεις. Με δεδομένο ότι δεν αναφέρθηκε τιμαριθμοποίηση των φορολογικών κλιμάκων, ένας μισθός 1.000 ευρώ σε κάποιον ηλικίας άνω των 30 ετών φέρνει κρατήσεις (φόρος και ασφάλιστρα) 17% και τελικά θα λαμβάνει καθαρό μηνιαίο μισθό 826,93 ευρώ από 771,67, δηλαδή αύξηση μόλις 55,26 ευρώ.

Αύξηση €300 τον μήνα ανά εκπαιδευτικό. Σύμφωνα με εκτιμήσεις οι εκπαιδευτικοί αριθμούν περί τους 180.000 με μέσο μισθό περί τα 1.800 ευρώ με κρατήσεις 29% (1.278 ευρώ καθαρά). Το κόστος δε σε βάθος τετραετίας υπολογίζεται σε 2,6 δισ. ευρώ. Συνεπώς οι εκπαιδευτικοί από 21.600 ευρώ ανεβαίνουν στα 25.200 με 2.100 μηνιαίως. Αρα από τα 300 ευρώ μένουν 220 ευρώ καθαρά.

Μέση αύξηση €500/μήνα σε γιατρούς, νοσηλευτές, διοικητικούς του ΕΣΥ. Σύμφωνα με τα στοιχεία στα νοσοκομεία του ΕΣΥ εργάζονται περίπου 90.000 (25,2% ιατρικό, 44,5% νοσηλευτικό προσωπικό). Αρα το κόστος σε βάθος τετραετίας ανέρχεται σε 2,16 δισ. Ενας γιατρός επιμελητής Α΄ σε μεγάλο νοσοκομείο με συνήθεις εφημερίες λαμβάνει 3.690 ευρώ μεικτά τον μήνα μαζί με τις εφημερίες, με φορολογικές κρατήσεις 34%. Αν προστεθούν τα 500 ευρώ, τότε το ποσό ανέρχεται στα 4.190. Συνεπώς, αφού από 44.289 ευρώ ανεβαίνουν στα 50.280, από τα 500 ευρώ μένουν 330 καθαρά.

Επίδομα €500/μήνα για 12 μήνες σε 80.000 φοιτητές που σπουδάζουν μακριά από το σπίτι τους. Το ετήσιο κόστος ανέρχεται στα 480 εκατ. ευρώ τον χρόνο και στην τετραετία 1,92 δισ.

Μείωση του ΦΠΑ από 13% σε 6% σε βασικά είδη διατροφής και υγιεινής (η πλευρά Τσίπρα προβάλλει όφελος άνω των €600 ετησίως για τα νοικοκυριά). Η πραγματικότητα συντρίβει τη θέση Τσίπρα. Η ΕΛΣΤΑΤ δίνει μέση δαπάνη νοικοκυριού 1.724,54 ευρώ τον μήνα και 20,7% για τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά, δηλαδή περίπου 357 ευρώ/μήνα. Αν υποθετικά όλη αυτή η δαπάνη ήταν στο 13% και όλη η μείωση περνούσε στην τιμή, η εξοικονόμηση είναι περίπου 22 ευρώ/μήνα (265 ευρώ/έτος). Προφανώς για να έχει επίδραση η μείωση θα πρέπει να συνδυαστεί και με άλλα μέτρα στον τομέα της ενέργειας και όχι μόνο.

Μεσοσταθμική μείωση περίπου 30% στους λογαριασμούς. Σε λογαριασμό 100 ευρώ, ονομαστικά 30 ευρώ λιγότερα εφόσον το -30% αφορά πραγματικά ολόκληρο το πληρωτέο ποσό.

Δωρεάν αστικές μετακινήσεις. Ενδεικτικά στην Αθήνα η ετήσια κάρτα ΟΑΣΑ κοστίζει 300 ευρώ. Οπως προκύπτει από εκτιμήσεις, το άμεσο δημοσιονομικό κόστος αντικατάστασης κομίστρων ανέρχεται σε περίπου 250 εκατ. ευρώ ανά έτος και το όφελος για καθημερινό χρήστη περίπου στα 300 έως 600 ευρώ ετησίως.

Μηδενική συμμετοχή των συνταξιούχων στα φάρμακα. Η μέση εκτίμηση για την ετήσια συμμετοχή των συνταξιούχων στη φαρμακευτική δαπάνη είναι 177 ευρώ ανά συνταξιούχο. Ας αναλογιστούμε ότι έχουμε περίπου 2,5 εκατ. συνταξιούχων (ΗΛΙΟΣ) σημαίνει ότι το κόστος ανέρχεται σε 1,8 δισ. σε βάθος τετραετίας.

Διπλασιασμός φορολογικής έκπτωσης για οικογένειες με παιδιά. Το πραγματικό όφελος εξαρτάται από το εισόδημα, τον φόρο που προκύπτει, τον αριθμό των εργαζόμενων γονέων κ.λπ. Μία οικογένεια με ένα παιδί και φορολογητέο εισόδημα 20.000 ευρώ θα έχει ετήσιο όφελος 900 ευρώ. Μία οικογένεια με δύο παιδιά θα έχει ετήσιο όφελος 1.120 ευρώ και μία τρίτεκνη 620 ευρώ. Αντίθετα, μια οικογένεια με τέσσερα παιδιά έχει και σήμερα μηδενικό φόρο.

Κατάργηση της προκαταβολής φόρου για ατομικές επιχειρήσεις και μείωση για νομικά πρόσωπα. Το ΓΕΜΗ αριθμεί περίπου 650.000 ατομικές επιχειρήσεις. Το μέτρο δεν αποτελεί μόνιμη μείωση του φόρου. Αποτελεί όμως πραγματική ταμειακή ελάφρυνση και βελτίωση ρευστότητας.

50.000 προσιτές στεγαστικές επιλογές, αξιοποίηση δημοσίων/κενών ακινήτων και άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων. Η Τράπεζα Πειραιώς έχει υπολογίσει (2025) το έλλειμμα κατοικιών στην Ελλάδα σε περίπου 180.000. Παράλληλα καταγράφει 208.000 ακίνητα σε βραχυχρόνια μίσθωση και 327.000 κενές κατοικίες. Οι 50.000 κατοικίες αντιστοιχούν περίπου στο 28% του σημερινού εκτιμώμενου ελλείμματος.

Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης με «δύναμη πυρός» €25 δισ. για επιδότηση ΜμΕ. Από τα 12 δισ. ευρώ το σχέδιο περνά σε περίπου 25 δισ. επενδυτικής ικανότητας μέσω δανείων και σε «δύναμη πυρός» άνω των 50 δισ. σε βάθος δεκαετίας. Γιατί όμως χρειάζεται καινούργιος φορέας; Η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα έχει ήδη ακριβώς αυτή την αποστολή εκ παραλλήλου με ΤΕΠΙΧ, εγγυοδοτικά ταμεία, ΕΣΠΑ κ.λπ.

«Πατριωτική εισφορά» 1% επί της καθαρής περιουσίας του πλουσιότερου 1%. Η ΕΛΑΣ χρησιμοποιεί στοιχεία της Παγκόσμιας Βάσης Δεδομένων για την Ανισότητα (World Inequality Database) σύμφωνα με την οποία το ανώτερο 1% κατέχει 24,27% του ελληνικού πλούτου, περίπου 201,6 δισ. Παρουσιάζοντας συγκεκριμένο έσοδο 2 δισ. ευρώ προτού να έχουν καθοριστεί οι παράμετροι από τις οποίες εξαρτάται το ίδιο το έσοδο κάνει το μέτρο απλώς προεκλογική πομφόλυγα.

Οι εξαγγελίες Μητσοτάκη

Πρόθεση για €970 κατώτατο μισθό εντός 2027 από €920. Με δεδομένο ότι δεν υφίσταται τιμαριθμοποίηση των φορολογικών κλιμάκων ένας μισθός 970 ευρώ σε κάποιον ηλικίας άνω των 30 ετών φέρνει κρατήσεις (φόρο και ασφάλιστρα) 17% και τελικά θα λαμβάνει καθαρό μισθό 806,23 ευρώ από 771,67, δηλαδή αύξηση μόλις 34,56 ευρώ.

Αύξηση της ετήσιας ενίσχυσης στους συνταξιούχους από τα σημερινά €300 σε €350-450. Το νέο όφελος είναι μόλις από 50 έως 150 και πλέον ευρώ τον χρόνο, δηλαδή περίπου 4,17 με 12,50 ευρώ τον μήνα – αν αναχθεί σε μηνιαία βάση.

Πλήρης κατάργηση του συμψηφισμού της προσωπικής διαφοράς. Δεν πρόκειται για νέο μέτρο. Εχει ήδη ψηφιστεί με τον ν. 5259/2025. Το όφελος ανέρχεται σε περίπου μόλις 21-52 ευρώ τον μήνα. Με συντάξιμο μισθό 2.000 ευρώ προκύπτει όφελος περίπου 52 ευρώ τον μήνα, ενώ με 800 ευρώ περίπου 21 ευρώ.

Σενάριο αύξησης του επιδόματος παιδιού Α21 έως 30%. Το μέτρο μεταφράζεται σε μόλις 8-21 ευρώ τον μήνα για μια οικογένεια με ένα παιδί. Επιπλέον, χωρίς αύξηση των παγωμένων από το 2018 εισοδηματικών ορίων η κυβέρνηση βάζει φίλτρα αποκλεισμού εκατοντάδων οικογενειών.

Διατακτικές σίτισης με αύξηση του ευνοϊκού ημερήσιου ορίου από €6 σε €10. Το κράτος δεν καταβάλλει την παροχή αλλά αυξάνει το φορολογικά και ασφαλιστικά απαλλασσόμενο όριο που μπορεί προαιρετικά να χρηματοδοτήσει ο εργοδότης. Ερευνα του ΙΜΕ/ΓΣΕΒΕΕ (2026) βρίσκει ότι περίπου 23-28% των εργαζομένων λαμβάνει τακτικά ή περιστασιακά παροχή σίτισης.

Μείωση μισής ποσοστιαίας μονάδας στις ασφαλιστικές εισφορές. Με σημερινό συντελεστή εργοδοτικών εισφορών 21,79%, η μείωση θα τον κατέβαζε περίπου στο 21,29%. Το δημοσιονομικό κόστος είναι 220 εκατ. ευρώ τα οποία δεν κατευθύνονται στην τσέπη του εργαζομένου. Στα 1.500 ευρώ μεικτά ο εργοδότης κερδίζει μόλις 7,50 ευρώ τον μήνα και ο εργαζόμενος απολύτως τίποτα. Αυτή η παρέμβαση δεν είναι νέα καθώς η πρόσθετη μείωση μισής μονάδας για το 2027 υπάρχει ως κυβερνητική δέσμευση ήδη από τη ΔΕΘ του 2024.

Προκαταβολή φόρου: Μείωση για επιχειρήσεις χαμηλότερα από το 80% σήμερα και για ατομικές επιχειρήσεις από το σημερινό 55%. Ισχύει ό,τι και στην πρόταση Τσίπρα: δεν αποτελεί μόνιμη μείωση του φόρου, αλλά πραγματική ταμειακή ελάφρυνση και βελτίωση ρευστότητας.

Τεκμαρτή φορολόγηση επαγγελματιών. Η κυβέρνηση δεν καταργεί το τεκμαρτό. Υπόσχεται έκπτωση από αυτό σε όσους αποδεικνύονται συνεπείς. Το σημερινό σύστημα μπορεί να αυξάνει τον φόρο ακόμη και όταν το πραγματικό εισόδημα δεν αυξάνεται, επειδή το τεκμαρτό ακολουθεί αυτόματα τον κατώτατο μισθό.

Στεγαστική πολιτική με «Σπίτι μου 3», επιδοτήσεις ανακαινίσεων, κίνητρα μακροχρόνιας μίσθωσης και πιθανή διαφοροποίηση ΕΝΦΙΑ. Η κυβέρνηση επιχειρεί να καταπολεμήσει μια κρίση έλλειψης προσιτής κατοικίας κυρίως δίνοντας περισσότερα χρήματα στους αγοραστές και περισσότερα φορολογικά κίνητρα στους ιδιοκτήτες. Οι επιδοτήσεις ζήτησης, όπως απέδειξαν τα προγράμματα «Σπίτι μου 2 και 3», οδήγησαν σε υψηλότερες τιμές πώλησης.

Χρηματοδοτική δυνατότητα €2 δισ. μέσω Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας για ΜμΕ. Τα «2 δισ. για τις ΜμΕ» δεν είναι 2 δισ. ευρώ που μπαίνουν στα ταμεία των μικρών επιχειρήσεων. Είναι χρηματοδοτική δυνατότητα μέσω δανείων και εγγυήσεων. Σε μια χώρα που το 94,5% των επιχειρήσεων είναι πολύ μικρές και τα δάνεια έως 250.000 ευρώ κοστίζουν κατά μέσο όρο 5,07%, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πόσα δισεκατομμύρια θα γράψει το PowerPoint της ΔΕΘ, αλλά πόσα από αυτά θα φτάσουν στον μικρομεσαίο που σήμερα η τράπεζα δεν δανείζει.

Κώστας Μελάς: Οταν η πολιτική γίνεται λογιστική

Η συζήτηση για τα «κοστολογημένα προγράμματα» αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατίας. Πίσω από το αίτημα της δημοσιονομικής υπευθυνότητας υπάρχει ο κίνδυνος η πολιτική να περιοριστεί σε μια λογιστική άσκηση.

Η κυβέρνηση κατηγορεί την αντιπολίτευση για ανεξέλεγκτες υποσχέσεις, χωρίς εξασφαλισμένη χρηματοδότηση. Η κοστολόγηση εμφανίζεται ως εγγύηση αξιοπιστίας, αλλά μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικό όπλο.

Ιδίως όταν τα κόμματα της αντιπολίτευσης αποδέχονται χωρίς αμφισβήτηση τη μεθοδολογία και την υποτιθέμενη ουδετερότητά της.

Η δημοσιονομική πολιτική όμως δεν είναι στατική. Μια αύξηση συντάξεων αυξάνει τη δαπάνη, αλλά ενδέχεται να ενισχύσει την κατανάλωση και τα έσοδα από τον ΦΠΑ. Μια φορολογική αλλαγή επηρεάζει εργασία, επενδύσεις και φοροδιαφυγή. Συνεπώς η απλή καταγραφή του κόστους δεν απαντά στο βασικό ερώτημα: Τι θα προκαλέσει το μέτρο στην οικονομία και πώς θα χρηματοδοτηθεί;

Ο τετραετής ορίζοντας του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου μπορεί να επαρκεί για ένα έκτακτο επίδομα, όχι όμως για μόνιμες δεσμεύσεις, όπως μια 13η σύνταξη ή ένα νέο ασφαλιστικό δικαίωμα. Εκεί απαιτείται μακροχρόνια αναλογιστική και διαγενεακή ανάλυση.

Το παράδοξο είναι σαφές: όσο μονιμότερο και σημαντικότερο είναι ένα μέτρο τόσο λιγότερο επαρκής γίνεται η τετραετής κοστολόγησή του. Χωρίς διαφορετική οικονομική θεωρία δεν υπάρχουν διαφορετικές πολιτικές, αλλά μόνο παραλλαγές του ίδιου τεχνοκρατικού πλαισίου.

Τζώρτζης Ρούσσος

*Ο Κώστας Μελάς είναι Δρ. Οικονομίας

πηγή