Αγραφιώτης: Η εθνική ασφάλεια δεν είναι θέμα καλών προθέσεων

Η υπόθεση της επικοινωνίας του Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας Θάνου Ντόκου με άτομα που εμφανίζονταν ως ξένοι αξιωματούχοι δεν είναι μια ακόμη επικοινωνιακή ατυχία. Είναι ένα περιστατικό που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την τήρηση των πρωτοκόλλων ασφαλείας, για τη διαχείριση ευαίσθητων πληροφοριών και, τελικά, για την αξιοπιστία του ίδιου του κρατικού μηχανισμού.

Αρχικά, η κυβερνητική πλευρά απέδωσε το περιστατικό σε εξελιγμένη εξαπάτηση μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Στη συνέχεια, όμως, οι ίδιοι οι φαρσέρ υποστήριξαν ότι η επικοινωνία είχε ξεκινήσει με απλό ηλεκτρονικό μήνυμα μέσω Gmail, στο οποίο υπήρξε απάντηση από το γραφείο του Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας. Εφόσον αυτό ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, τότε η υπόθεση παύει να αφορά αποκλειστικά τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης και μετατρέπεται σε ζήτημα τήρησης στοιχειωδών διαδικασιών επαλήθευσης ταυτότητας.

Σε κάθε σοβαρό σύστημα εθνικής ασφάλειας υπάρχουν συγκεκριμένα πρωτόκολλα. Η ταυτότητα ξένων αξιωματούχων δεν επιβεβαιώνεται μέσω ενός απλού ηλεκτρονικού μηνύματος. Δεν οργανώνονται συνομιλίες χωρίς προηγούμενη διασταύρωση μέσω διπλωματικών ή υπηρεσιακών διαύλων. Και κυρίως, δεν πραγματοποιούνται συζητήσεις που αφορούν ζητήματα κρατικής λειτουργίας χωρίς να υπάρχει βεβαιότητα για το ποιος βρίσκεται στην άλλη άκρη της γραμμής. Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος ύπαρξης των πρωτοκόλλων ασφαλείας. Δεν δημιουργήθηκαν επειδή όλοι οι δημόσιοι λειτουργοί είναι αφελείς. Δημιουργήθηκαν επειδή ακόμη και οι πιο έμπειροι μπορούν να πέσουν θύματα κοινωνικής μηχανικής (social engineering).

Η διαφορά είναι ότι ένα οργανωμένο κράτος δεν βασίζεται στην προσωπική κρίση ενός ανθρώπου αλλά σε διαδικασίες που μειώνουν δραστικά αυτόν τον κίνδυνο. Η συζήτηση, λοιπόν, δεν αφορά μόνο το τι ακριβώς ειπώθηκε. Αφορά πρωτίστως το γεγονός ότι πραγματοποιήθηκε μια τέτοια επικοινωνία. Στον χώρο της εθνικής ασφάλειας, πολλές φορές η ίδια η επιβεβαίωση πληροφοριών, οι μετακινήσεις κρατικών αξιωματούχων ή ο τρόπος λειτουργίας υπηρεσιών μπορεί να έχουν επιχειρησιακή σημασία. Γι’ αυτό και οι αρμόδιοι εκπαιδεύονται ώστε να μην επιβεβαιώνουν, να μην διαψεύδουν και να μην συζητούν ευαίσθητα ζητήματα με μη απολύτως πιστοποιημένους συνομιλητές.

Αντί όμως να υπάρξει μια ψύχραιμη αποτίμηση του περιστατικού, η κυβέρνηση επέλεξε να παράσχει πλήρη πολιτική κάλυψη. Το επιχείρημα ότι «τέτοια περιστατικά συμβαίνουν και σε άλλες χώρες» δεν αποτελεί δικαιολογία. Αντιθέτως, στις περισσότερες δυτικές δημοκρατίες, αντίστοιχα περιστατικά οδηγούν σε εσωτερικές έρευνες, επανεξέταση πρωτοκόλλων και, αρκετές φορές, σε παραιτήσεις ή απομακρύνσεις, όχι απαραίτητα ως ομολογία δόλου, αλλά ως ανάληψη αντικειμενικής πολιτικής ευθύνης.

Εξίσου προβληματική είναι η προσπάθεια ορισμένων πρόθυμων σχολιαστών να μεταφέρουν τη συζήτηση από την ουσία στο βιογραφικό του κ. Ντόκου. Ακούμε ότι είναι διακεκριμένος επιστήμονας, ότι υπήρξε πρόεδρος του ΕΛΙΑΜΕΠ, ότι διαθέτει ακαδημαϊκό κύρος και διεθνή εμπειρία. Κανείς δεν αμφισβητεί τις επιστημονικές του περγαμηνές. Όμως η θέση του Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας δεν είναι πανεπιστημιακή έδρα. Είναι μία από τις πιο κρίσιμες επιχειρησιακές θέσεις του κράτους. Εκεί δεν αξιολογείται κανείς μόνο από τις γνώσεις του, αλλά από την ικανότητά του να εφαρμόζει απαρέγκλιτα διαδικασίες ασφαλείας, να αναγνωρίζει απόπειρες εξαπάτησης, να λειτουργεί με απόλυτη επιχειρησιακή πειθαρχία και να προστατεύει το κράτος ακόμη και από τους πιο ασυνήθιστους κινδύνους. Το να είναι κάποιος καλός επιστήμονας ή αξιόλογος άνθρωπος δεν αρκεί για να θεωρείται αυτομάτως κατάλληλος για κάθε κρατικό αξίωμα.

Όπως ένας κορυφαίος καθηγητής Ιατρικής δεν σημαίνει ότι μπορεί να διοικήσει επιτυχώς μια μονάδα ειδικών επιχειρήσεων, έτσι και ένας εξαίρετος αναλυτής διεθνών σχέσεων δεν σημαίνει ότι διαθέτει κατ’ ανάγκην τις επιχειρησιακές δεξιότητες που απαιτεί η διαχείριση της εθνικής ασφάλειας.

Το ακόμη πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι το μήνυμα που εκπέμπεται προς τη δημόσια διοίκηση. Αν σε μια τόσο κορυφαία θέση δεν αναζητούνται ευθύνες μετά από ένα τόσο σοβαρό περιστατικό, ποιο είναι τελικά το επίπεδο λογοδοσίας που απαιτείται από τους υπόλοιπους κρατικούς λειτουργούς;

Η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς δεν οικοδομείται με επικοινωνιακή διαχείριση ούτε με προσωπικές ασπίδες προστασίας. Οικοδομείται όταν οι κανόνες εφαρμόζονται για όλους, ανεξάρτητα από αξιώματα και πολιτικές ισορροπίες.

Η υπόθεση αυτή, ανεξάρτητα από την τελική αποτίμηση όλων των πραγματικών περιστατικών, αποτελεί ακόμη ένα πλήγμα στην εικόνα αξιοπιστίας της κυβέρνησης. Όχι μόνο εξαιτίας του ίδιου του συμβάντος, αλλά κυρίως λόγω του τρόπου με τον οποίο επιλέχθηκε να αντιμετωπιστεί: με άμεση πολιτική κάλυψη, με προσπάθεια υποβάθμισης της σημασίας του και με μετατόπιση της συζήτησης από τις διαδικασίες στην προσωπικότητα του εμπλεκομένου.

Στην εθνική ασφάλεια, όμως, η αξιοπιστία δεν μετριέται με βιογραφικά. Μετριέται με αποτελέσματα, με πειθαρχία στις διαδικασίες και με την ικανότητα να προλαμβάνονται λάθη που δεν επιτρέπεται να συμβούν.

Αγγελος Αγραφιώτης

Σύμβουλος Διαχείρισης Κρίσεων