Η σχέση δασκάλου–μαθητή ως προϋπόθεση ουσιαστικής μουσικής εξέλιξης

Στη μουσική εκπαίδευση, η έννοια της εξέλιξης συχνά συνδέεται με την τεχνική πρόοδο: περισσότερες ασκήσεις, μεγαλύτερη ακρίβεια, υψηλότερο επίπεδο δυσκολίας.

Όμως η μουσική εξέλιξη δεν είναι μια ουδέτερη διαδικασία. Δεν συμβαίνει απομονωμένα, σαν να αρκούν μόνο οι ώρες μελέτης ή η επανάληψη των ασκήσεων.
Επηρεάζεται ουσιαστικά από το περιβάλλον μέσα στο οποίο μαθαίνει ο άνθρωπος.

Ο τρόπος που του μιλά ο δάσκαλος, το κλίμα του μαθήματος, η αίσθηση ασφάλειας ή πίεσης, η ύπαρξη εμπιστοσύνης — όλα αυτά διαμορφώνουν την πορεία του.

Και ένα από τα πιο καθοριστικά στοιχεία αυτού του πλαισίου είναι η σχέση δασκάλου–μαθητή.

Η σχέση ως παιδαγωγική συνθήκη

Όταν μιλάμε για σχέση στη μουσική εκπαίδευση, δεν αναφερόμαστε σε οικειότητα ή συναισθηματισμό.
Αναφερόμαστε σε μια ξεκάθαρη παιδαγωγική συνθήκη.

Η σχέση δασκάλου–μαθητή περιλαμβάνει:

• σαφή ρόλο και όρια,
• εμπιστοσύνη στη διαδικασία,
• συνέπεια στον χρόνο,
• παρουσία και πραγματικό ενδιαφέρον για την πορεία του μαθητή.

Χωρίς αυτά, η διδασκαλία μπορεί να λειτουργεί τεχνικά σωστά, αλλά παραμένει επιφανειακή.
Με αυτά, η μάθηση αποκτά βάθος.

Πώς η σχέση επηρεάζει την εξέλιξη στη μουσική

Η μουσική απαιτεί έκθεση.
Ο μαθητής καλείται να ακουστεί, να κάνει λάθη, να δοκιμάσει, να αποτύχει και να επανέλθει.

Αυτό δεν μπορεί να συμβεί σε περιβάλλον όπου:

• κυριαρχεί ο φόβος της αξιολόγησης,
• η σύγκριση προηγείται της κατανόησης,
• ή η πρόοδος μετριέται μόνο με αποτέλεσμα.

Όταν υπάρχει σχέση εμπιστοσύνης, ο μαθητής:

• τολμά να δοκιμάσει,
• αντέχει τη δυσκολία,
• επιστρέφει ακόμη και μετά από απογοήτευση,
• και παραμένει συνεπής στη μαθησιακή του πορεία.

Η σχέση δεν επιταχύνει απαραίτητα την εξέλιξη.
Την καθιστά όμως βιώσιμη.

Όταν η σχέση απουσιάζει

Σε απρόσωπα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα, η μουσική μάθηση συχνά μετατρέπεται σε μηχανική διαδικασία.
Ο μαθητής αντιμετωπίζεται ως “επίπεδο”, ως πρόγραμμα ή ως αποτέλεσμα.

Σε αυτές τις περιπτώσεις:

• η εξέλιξη γίνεται εύθραυστη,
• η απογοήτευση εμφανίζεται νωρίς,
• και η εγκατάλειψη είναι συχνή, ακόμη κι από ικανούς μαθητές.

Η απουσία σχέσης δεν φαίνεται πάντα άμεσα.
Φαίνεται όμως στη διάρκεια.

Ο ρόλος του δασκάλου στη μουσική εξέλιξη

Ο δάσκαλος στη μουσική εκπαίδευση δεν λειτουργεί μόνο ως μεταδότης γνώσης.
Λειτουργεί ως σταθερό σημείο αναφοράς.

Ρυθμίζει:

• τον ρυθμό της μάθησης,
• το επίπεδο των απαιτήσεων,
• τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα λάθη.

Διαβάζει τον άνθρωπο πίσω από τον μαθητή και προσαρμόζει τη διαδικασία χωρίς να αλλοιώνει τον στόχο.
Αυτή η στάση δεν μειώνει την ποιότητα.
Την ενισχύει.

Το ωδείο ως πλαίσιο που στηρίζει τη σχέση

Η σχέση δασκάλου–μαθητή δεν είναι μόνο ατομική υπόθεση.
Υποστηρίζεται ή υπονομεύεται από το συνολικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργεί ένα ωδείο.

Ένα ωδείο με σαφή παιδαγωγική ταυτότητα:

• δίνει χώρο στη συνέχεια,
• σέβεται τον χρόνο της μάθησης,
• και δεν αντιμετωπίζει τη μουσική εκπαίδευση ως απλή παροχή υπηρεσίας.

Γι’ αυτό και σε σύγχρονες εκπαιδευτικές προσεγγίσεις —όπως αυτές που συναντά κανείς στο AMS Ωδείο στη Θεσσαλονίκη— η σχέση δασκάλου–μαθητή αντιμετωπίζεται ως βασικό στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας και όχι ως

Η εξέλιξη χρειάζεται σχέση για να αντέξει

Η ουσιαστική μουσική εξέλιξη δεν είναι στιγμιαία.
Χτίζεται στον χρόνο, μέσα από επανάληψη, εμπιστοσύνη και σταθερό πλαίσιο.

Η σχέση δασκάλου–μαθητή δεν εγγυάται γρήγορα αποτελέσματα.
Εγγυάται όμως κάτι πιο σημαντικό:
ότι η μουσική διαδρομή μπορεί να συνεχιστεί, να ωριμάσει και να αντέξει.

Και αυτό, τελικά, είναι η βάση κάθε πραγματικής παιδείας.