Καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου: Η Τουρκία περιμένει ανταλλάγματα από την ΕΕ – Η τελωνειακή σύνδεση, το SAFE και το Κυπριακό

Ένα ευρύτερο διπλωματικό παζάρι μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας, με επίκεντρο το Κυπριακό, τις οικονομικές σχέσεις και τις ενεργειακές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, φαίνεται να διαμορφώνεται πίσω από τις εξελίξεις για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector).

Η αλλαγή στάσης της Άγκυρας, η οποία επέτρεψε στην πράξη την επανεκκίνηση των ερευνών του γαλλικού πλοίου Abeille Marengo, χωρίς να εγκαταλείψει τις διεκδικήσεις της, συμπίπτει με μια σημαντική κινητικότητα στις σχέσεις Τουρκίας – Βρυξελλών.

Το ενδιαφέρον εστιάζεται πλέον στην 20ή Νοεμβρίου, όταν ο ειδικός απεσταλμένος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κυπριακό, Ραφαέλε Φίτο, αναμένεται να επισκεφθεί την Άγκυρα, μεταφέροντας μια πρόταση με ιδιαίτερη πολιτική και οικονομική σημασία. Σύμφωνα με σημερινή ανάλυση στον κυπριακό «Πολίτη», η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει τη σύνδεση της αναβάθμισης της Τελωνειακής Ένωσης με την Τουρκία με την ουσιαστική επανέναρξη των συνομιλιών για το Κυπριακό.

Πρόκειται για μια πιθανή ανταλλαγή πολιτικών κινήσεων με οικονομικά ανταλλάγματα, η οποία μπορεί να εξηγεί και την προσεκτικότερη στάση της Άγκυρας απέναντι στο καλώδιο.

Το οικονομικό δέλεαρ για την Τουρκία

Η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης αποτελεί πάγια επιδίωξη της τουρκικής κυβέρνησης, καθώς θα μπορούσε να διευρύνει την πρόσβαση της τουρκικής οικονομίας στην ευρωπαϊκή αγορά και να ενισχύσει τις εμπορικές της δυνατότητες. Παράλληλα, η Άγκυρα επιδιώκει την απελευθέρωση των θεωρήσεων εισόδου για τους Τούρκους πολίτες και τη συμμετοχή της στους νέους ευρωπαϊκούς αμυντικούς μηχανισμούς, όπως το πρόγραμμα SAFE.

Ωστόσο, η Τελωνειακή Ένωση θεωρείται το πιο πρόσφορο πεδίο για μια ενδεχόμενη συμφωνία, καθώς στα υπόλοιπα ζητήματα εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές αντιρρήσεις από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε στις 12 Νοεμβρίου το Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων, η ευρωπαϊκή πλευρά προσανατολίζεται σε μια διαδικασία κατά την οποία η έναρξη των συζητήσεων για την αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης θα συνδέεται με συγκεκριμένες κινήσεις της Τουρκίας για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά το 2017.

Μάλιστα, η διαδικασία θα μπορούσε να ανασταλεί εάν η Άγκυρα δεν τηρούσε τις δεσμεύσεις της. Η Τουρκία, επομένως, έχει μπροστά της ένα ισχυρό οικονομικό κίνητρο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει ήδη συμφωνήσει να μεταβάλει την πολιτική της στο Κυπριακό.

Το καλώδιο και η γαλλική διπλωματία

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αποκτά πρόσθετη σημασία η κινητικότητα που προηγήθηκε της αναχώρησης του Abeille Marengo από το Ηράκλειο. Οι επαφές Παρισιού – Άγκυρας και η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία συνέβαλαν στην αποκλιμάκωση της έντασης, επιτρέποντας την επανέναρξη των ερευνητικών εργασιών.

Η Αθήνα επιμένει ότι δεν ζητήθηκε ούτε δόθηκε τουρκική άδεια, αλλά πραγματοποιήθηκε ενημέρωση για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας. Από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα εξακολουθεί να προβάλλει τις διεκδικήσεις της για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.

Αυτό ακριβώς αποτελεί και το πιο ευαίσθητο σημείο της υπόθεσης: η προσωρινή αποφυγή μιας εμπλοκής δεν ισοδυναμεί με επίλυση της ελληνοτουρκικής διαφοράς. Η Τουρκία μπορεί να επιλέγει την αποκλιμάκωση στην παρούσα φάση, χωρίς να εγκαταλείπει τις θέσεις της και χωρίς να δεσμεύεται ότι θα ακολουθήσει την ίδια τακτική κατά την πόντιση του καλωδίου.

Άλλωστε, η συμμετοχή γαλλικών εταιρειών στο έργο και η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση προσδίδουν στη διασύνδεση ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση, καθιστώντας μια νέα σύγκρουση πιο σύνθετη διπλωματικά.

Το Κυπριακό στο επίκεντρο των εξελίξεων

Το δεύτερο κρίσιμο στοιχείο είναι η προσπάθεια του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, να επανεκκινήσει τη διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού πριν από τη λήξη της θητείας του. Η προοπτική νέας τριμερούς συνάντησης και ενδεχόμενης άτυπης Πενταμερούς συνδέεται με την προσπάθεια διαμόρφωσης ενός οδικού χάρτη για το 2027.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η επιδίωξη της Λευκωσίας να αξιοποιήσει τις ευρωτουρκικές σχέσεις ως μοχλό πίεσης προς την Άγκυρα. Παράλληλα, το κυπριακό φυσικό αέριο, οι ενεργειακές διασυνδέσεις και οι νέες ισορροπίες ασφάλειας προσφέρουν πρόσθετα πεδία πιθανής συνεργασίας, αλλά και ανταγωνισμού.

Η Τουρκία θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να αποκομίσει οικονομικά και γεωπολιτικά οφέλη από μια συνολικότερη διευθέτηση. Αυτό, όμως, προϋποθέτει ουσιαστική μεταβολή της στάσης της και όχι απλώς τακτικές κινήσεις αποκλιμάκωσης.

Το ερώτημα για την Αθήνα

Για την ελληνική κυβέρνηση, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο αν το γαλλικό ερευνητικό σκάφος θα ολοκληρώσει απρόσκοπτα τις εργασίες του. Είναι αν η επανεκκίνηση του GSI αποτελεί μια σταθερή εξέλιξη ή μια προσωρινή διευκόλυνση, ενταγμένη σε ευρύτερες διαπραγματεύσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Και κυρίως, εάν η Άγκυρα θα επιχειρήσει να εμφανίσει τη διαδικασία ενημέρωσής της ως προηγούμενο για μελλοντικές έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο. Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία που να αποδεικνύουν συγκεκριμένη συμφωνία ανταλλαγμάτων για το καλώδιο. Υπάρχει, όμως, μια αλληλουχία διπλωματικών κινήσεων που καθιστά εύλογη τη διερεύνηση της σύνδεσής τους.

Η επίσκεψη Φίτο στην Άγκυρα στις 20 Νοεμβρίου ενδέχεται να δώσει τις πρώτες απαντήσεις. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Τουρκία αλλάζει στρατηγική ή απλώς προσαρμόζει την τακτική της, διεκδικώντας μεγαλύτερα ανταλλάγματα σε ένα πολύ ευρύτερο γεωπολιτικό παζάρι.

topontiki.gr