Ακυρώθηκαν οι διαγωνισμοί για τα 27 πωλητήρια μουσείων και αρχαιολογικών χώρων

Νέα δεδομένα προκύπτουν για την εκμετάλλευση των πωλητηρίων σε 27 από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία της χώρας, καθώς και για τη λειτουργία των χώρων υγιεινής και των θυρίδων φύλαξης αποσκευών στην Ακρόπολη και την Αρχαία Αγορά.

Η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) ακύρωσε δύο διαγωνισμούς του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ), έπειτα από προσφυγές δύο εταιρειών, κρίνοντας ότι οι συγκεκριμένες αναθέσεις έπρεπε να υπαχθούν στο νομοθετικό πλαίσιο για τις συμβάσεις παραχώρησης υπηρεσιών και όχι σε εκείνο των απλών εκμισθώσεων.

Η εξέλιξη επαναφέρει στο προσκήνιο τα ερωτήματα που είχαν τεθεί ήδη από το ρεπορτάζ του Newsbomb στα τέλη Σεπτεμβρίου για τη διαδικασία παραχώρησης των 27 πωλητηρίων, τους όρους συμμετοχής, τη σύνθεση της κοινοπραξίας που ανέλαβε τη σύμβαση και το γεγονός ότι στον διαγωνισμό συμμετείχε ένας μόνο υποψήφιος.

Οι αποφάσεις της ΕΑΔΗΣΥ, με αριθμούς 1831 και 1828, αφορούν αφενός την ενιαία εκμίσθωση των 27 πωλητηρίων και αφετέρου την ανάθεση της λειτουργίας χώρων υγιεινής και θυρίδων φύλαξης αντικειμένων στην Ακρόπολη και σε άλλους αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας.

Τι ακύρωσε η ΕΑΔΗΣΥ και ποιο ήταν το σκεπτικό της

Η πρώτη απόφαση αφορά τον διαγωνισμό για την εκμετάλλευση 27 πωλητηρίων σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία, μεταξύ των οποίων η Ακρόπολη, οι Δελφοί, η Αρχαία Ολυμπία, η Κνωσός, οι Μυκήνες, η Επίδαυρος και το Σούνιο.

Η σχετική διακήρυξη είχε εκδοθεί στις 4 Ιουνίου 2026 και στις 14 Αυγούστου υπογράφηκε η σύμβαση με την κοινοπραξία Space – Radiant, η οποία ήταν και η μοναδική που υπέβαλε προσφορά. Η σύμβαση προέβλεπε αρχική διάρκεια έξι ετών, με δυνατότητα παράτασης για ακόμη έξι.

Ο ανάδοχος θα αναλάμβανε τη λειτουργία του δικτύου των πωλητηρίων, με συγκεκριμένες υποχρεώσεις ως προς το ωράριο, τη στελέχωση, τη διάθεση προϊόντων και τη συνεργασία με τον ΟΔΑΠ. Τα πωλητήρια θα λειτουργούσαν με την εμπορική ταυτότητα «Hellenic Heritage», ενώ το πληροφοριακό σύστημα του αναδόχου θα έπρεπε να διασυνδεθεί με εκείνο του Οργανισμού. Η οικονομική συμφωνία προέβλεπε την καταβολή μισθώματος, καθώς και ποσοστού 2% επί των μηνιαίων πωλήσεων.

Στις 28 Αυγούστου, η εταιρεία ΟΡΜΗΝΙΑ ΙΚΕ προσέφυγε στην ΕΑΔΗΣΥ, αμφισβητώντας το νομικό πλαίσιο που είχε επιλεγεί για τη διαδικασία. Η Αρχή έκανε δεκτή την προσφυγή και ακύρωσε τον διαγωνισμό, κρίνοντας ότι το αντικείμενο της σύμβασης δεν αποτελούσε απλή μίσθωση εμπορικών χώρων, αλλά παραχώρηση υπηρεσιών.

Σύμφωνα με την κρίση της ΕΑΔΗΣΥ, η ανάθεση έπρεπε να γίνει βάσει του νόμου 4413/2016, ο οποίος διέπει τις συμβάσεις παραχώρησης, και όχι βάσει του Προεδρικού Διατάγματος 715/1979 που είχε εφαρμόσει ο ΟΔΑΠ.

Η διάκριση έχει σημασία, καθώς στην απλή εκμίσθωση ένας δημόσιος φορέας παραχωρεί σε ιδιώτη τη χρήση ενός χώρου. Αντίθετα, στη σύμβαση παραχώρησης υπηρεσιών ανατίθεται η λειτουργία μιας δραστηριότητας, με τον ανάδοχο να αναλαμβάνει τον επιχειρηματικό κίνδυνο και να αποκτά δικαίωμα οικονομικής εκμετάλλευσης.

Η ΕΑΔΗΣΥ έκρινε ακόμη ότι η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης υπερέβαινε το ενωσιακό όριο των 5.404.000 ευρώ. Επομένως, ο διαγωνισμός έπρεπε να έχει δημοσιευθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να μπορούν να συμμετάσχουν ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και από άλλα κράτη-μέλη. Αντίθετα, η δημοσιότητα της διαδικασίας περιορίστηκε στη Διαύγεια, στην ιστοσελίδα του ΟΔΑΠ και στον ελληνικό Τύπο.

Από την πλευρά του, ο ΟΔΑΠ υπεραμύνεται της νομιμότητας και των δύο διαγωνισμών, τόσο για τα πωλητήρια όσο και για τους χώρους υγιεινής και τις θυρίδες φύλαξης στους αρχαιολογικούς χώρους. Υποστηρίζει ότι ακολούθησε το προβλεπόμενο θεσμικό πλαίσιο, με κριτήριο ανάθεσης την υψηλότερη προσφερόμενη μίσθωση, και κάνει λόγο για «απόλυτη διαγωνιστική διαφάνεια» και αυστηρούς όρους προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ο Οργανισμός χαρακτηρίζει το ζήτημα που εξετάστηκε από την ΕΑΔΗΣΥ «αμιγώς νομικό» και επισημαίνει ότι οι αποφάσεις της Αρχής δεν κάνουν καμία αναφορά σε «φωτογραφικούς διαγωνισμούς» ή σε «αποφάσεις που ξεπουλούν κυριολεκτικά κομμάτι της δημόσιας περιουσίας», όπως αναφέρθηκε σε δημοσιεύματα και ανακοινώσεις κομμάτων της αντιπολίτευσης. Τέλος, αναφέρει ότι θα προχωρήσει σε όλες τις προβλεπόμενες διαδικασίες για την αντιμετώπιση του ζητήματος.

Ακυρώθηκε και ο διαγωνισμός για τις τουαλέτες και τα lockers της Ακρόπολης

Η δεύτερη απόφαση της ΕΑΔΗΣΥ αφορά τον διαγωνισμό για την ανάθεση σε ιδιώτη της λειτουργίας χώρων υγιεινής και θυρίδων φύλαξης αντικειμένων στην Ακρόπολη και σε άλλους αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας.

Ο διαγωνισμός είχε κατακυρωθεί στην εταιρεία Public Shine Facility Management Α.Ε., η οποία είχε συσταθεί τον Νοέμβριο του 2025. Κατά της διαδικασίας προσέφυγε στις 28 Αυγούστου η εταιρεία 3C+P Τεχνική ΙΚΕ, αμφισβητώντας και σε αυτή την περίπτωση το νομικό πλαίσιο που είχε επιλεγεί από τον ΟΔΑΠ.

Η ΕΑΔΗΣΥ έκανε δεκτή την προσφυγή και ακύρωσε τον διαγωνισμό, κρίνοντας ότι και η συγκεκριμένη ανάθεση έπρεπε να αντιμετωπιστεί ως σύμβαση παραχώρησης υπηρεσιών.

Η υπόθεση αφορά υποδομές που εξυπηρετούν μεγάλο αριθμό επισκεπτών. Μόνο στην Ακρόπολη η ετήσια επισκεψιμότητα φτάνει περίπου τα πέντε εκατομμύρια άτομα, ενώ στο σχέδιο παραχώρησης προβλεπόταν αντίτιμο ενός ευρώ για τη χρήση των χώρων υγιεινής.

Μετά την ακύρωση, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα του τρόπου λειτουργίας των συγκεκριμένων εγκαταστάσεων, αλλά και των διαδικασιών που θα ακολουθηθούν για την επόμενη ανάθεση.

Τα ερωτήματα που είχε θέσει το Newsbomb για τον διαγωνισμό των 27 πωλητηρίων

Όπως είχε αποκαλύψει το Newsbomb στο ρεπορτάζ του στα τέλη Σεπτεμβρίου, η σύμβαση για τα 27 πωλητήρια προέβλεπε την παραχώρησή τους για έξι χρόνια, με δυνατότητα παράτασης για ακόμη έξι. Το συνολικό μηνιαίο μίσθωμα ανερχόταν σε 50.600 ευρώ, ενώ προβλεπόταν επιπλέον η καταβολή ποσοστού 2% επί των εσόδων.

Στη διαδικασία είχε κατακυρωθεί η εκμετάλλευση των πωλητηρίων στην κοινοπραξία Space – Radiant, η οποία συνδέεται με την εταιρεία «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΝΑΜΝΗΣΤΙΚΑ Α.Ε.». Η τελευταία είχε συσταθεί από τις δύο εταιρείες, οι οποίες τελικά συμμετείχαν από κοινού στον διαγωνισμό.

Τα ερωτήματα που είχαν τεθεί αφορούσαν, μεταξύ άλλων, τις μελέτες για τις ροές επισκεπτών σε αρχαιολογικούς χώρους, τους όρους συμμετοχής και το γεγονός ότι η ίδια επιχειρηματική σύμπραξη που ανέλαβε τα πωλητήρια είχε προηγουμένως συμμετάσχει σε μελέτες που σχετίζονταν με την επισκεψιμότητα.

Σύμφωνα με πληροφορίες που είχε συγκεντρώσει τότε το Newsbomb, πριν από την παραχώρηση είχε προηγηθεί σειρά μελετών για την εκτίμηση των ροών επισκεπτών στους μεγαλύτερους αρχαιολογικούς χώρους της χώρας. Η εταιρεία Radiant είχε αναλάβει το 2023 μελέτη σχετικά με τη ροή επισκεπτών στην Ακρόπολη, ενώ ακολούθησαν άλλες δύο μελέτες, το 2024 και το 2026, για τη ροή επισκεπτών και την επέκταση της εφαρμογής των ζωνών στους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία όπου εφαρμόζεται το ηλεκτρονικό εισιτήριο (e-ticket).

Και στις τρεις περιπτώσεις, σύμφωνα με τα στοιχεία των σχετικών συμβάσεων, η ανάθεση στη Radiant έγινε απευθείας. Το κόστος των μελετών ανερχόταν σε 24.100 ευρώ, 29.500 ευρώ και 29.100 ευρώ αντίστοιχα.

Το γεγονός ότι η Radiant είχε συμμετάσχει στις συγκεκριμένες μελέτες, ενώ στη συνέχεια αποτέλεσε μέρος της κοινοπραξίας που ανέλαβε τα πωλητήρια, είχε προκαλέσει ερωτήματα για ενδεχόμενη σύγκρουση συμφερόντων. Ιδιαίτερη σημασία είχε και το γεγονός ότι, σύμφωνα με τις καταγγελίες ανθρώπων του πολιτισμού, στον διαγωνισμό διάρκειας μόλις δύο ημερών συμμετείχε ένας μόνο υποψήφιος: η ένωση Space Hellas – Radiant Technologies.

Η προσφορά της κοινοπραξίας ξεπέρασε την τιμή εκκίνησης των 46.030 ευρώ τον μήνα κατά μόλις 4.570 ευρώ.

Οι όροι συμμετοχής που περιόριζαν τους υποψηφίους

Ένα από τα βασικά σημεία κριτικής αφορούσε τις προϋποθέσεις που είχε θέσει ο ΟΔΑΠ για τη συμμετοχή στον διαγωνισμό. Σύμφωνα με τον όρο 19 της διακήρυξης, ο οποίος αφορούσε την τεχνική και επαγγελματική ικανότητα των υποψηφίων, απαιτούνταν:

• Μέσος ετήσιος κύκλος εργασιών άνω των 5 εκατομμυρίων ευρώ, θετικά ίδια κεφάλαια και εμπειρία τουλάχιστον ενός έτους στη λειτουργία πωλητηρίου αναμνηστικών σε πολιτιστικό χώρο.
• Δικαιώματα αποκλειστικής εμπορικής διανομής προϊόντων τρίτου.
• Προηγούμενη υλοποίηση και παράδοση ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος, προϋπολογισμού άνω του 1 εκατομμυρίου ευρώ, χωρίς ΦΠΑ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που είχαν τεθεί υπόψη του Newsbomb, τον πρώτο όρο πληρούσε μόνο η Radiant, ενώ τον τρίτο μόνο η Space. Πρόκειται για τις δύο εταιρείες που δημιούργησαν την κοινοπραξία η οποία τελικά ανέλαβε τη σύμβαση.

Έτσι, είχαν ανακύψει ερωτήματα για το κατά πόσο οι όροι του διαγωνισμού επέτρεπαν πραγματικά τη συμμετοχή περισσότερων επιχειρήσεων ή περιόριζαν εκ των προτέρων τον αριθμό των υποψηφίων που μπορούσαν να διεκδικήσουν την ανάθεση.

Η ΕΑΔΗΣΥ εξέτασε επίσης το ζήτημα των όρων συμμετοχής, ενώ ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΑ) έχει επισημάνει ότι απαιτήσεις όπως ο ετήσιος κύκλος εργασιών άνω των 5 εκατομμυρίων ευρώ, η προηγούμενη λειτουργία πωλητηρίου σε πολιτιστικό χώρο και η εμπειρία στην υλοποίηση πληροφοριακού συστήματος άνω του 1 εκατομμυρίου ευρώ περιόριζαν τον αριθμό των επιχειρήσεων που μπορούσαν να λάβουν μέρος.

Η προηγούμενη εμπειρία στα ανθοπωλεία της Βουλής

Στο ίδιο πλαίσιο, το Newsbomb είχε αναδείξει και την προηγούμενη δραστηριότητα της Radiant στη λειτουργία πωλητηρίων.

Η εταιρεία είχε αποκτήσει εμπειρία από πωλητήρια στο Παναθηναϊκό Στάδιο, αλλά και από την πιλοτική λειτουργία του πωλητηρίου στα πρώην Ανθοπωλεία της Βουλής. Το συγκεκριμένο έργο, μαζί με τη συμπληρωματική σύμβαση, είχε φτάσει περίπου τις 580.000 ευρώ με ΦΠΑ.

Μετά το πιλοτικό πρόγραμμα, προκηρύχθηκε διαγωνισμός για την εκμίσθωση του πωλητηρίου στα παλαιά ανθοπωλεία της Βουλής, τον οποίο κέρδισε η ίδια κοινοπραξία, με μηνιαίο μίσθωμα 2.200 ευρώ.

Μεταξύ των όρων της συγκεκριμένης διαδικασίας ήταν ο ανάδοχος να έχει εκτελέσει σύμβαση λειτουργίας πωλητηρίου αναμνηστικών ειδών σε χώρο που διαχειρίζεται το υπουργείο Πολιτισμού ή ο ΟΔΑΠ, διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που είχαν συγκεντρωθεί, η κοινοπραξία ήταν η μόνη που πληρούσε τη συγκεκριμένη προϋπόθεση, καθώς είχε αναλάβει προηγουμένως τη σύμβαση των ανθοπωλείων.

Τι λέει ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων και ποιες άλλες συμβάσεις βάζει στο στόχαστρο

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων χαιρετίζει τις αποφάσεις της ΕΑΔΗΣΥ και ζητά να εξεταστούν και άλλες συμβάσεις που έχει συνάψει ο ΟΔΑΠ με το ίδιο νομοθετικό πλαίσιο.

Όπως αναφέρει, πωλητήρια σε χώρους όπως το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το πρώην βασιλικό κτήμα Τατοΐου, ο Μυστράς, ο Κεραμεικός και το Βιομηχανικό Συγκρότημα της Πειραιώς 260 έχουν ήδη εκμισθωθεί στην ίδια επιχειρηματική κοινοπραξία.

Ο ΣΕΑ ζητά να εξεταστεί και η ακύρωση αυτών των συμβάσεων, εφόσον έχει εφαρμοστεί το ίδιο νομικό καθεστώς που αμφισβητήθηκε στις πρόσφατες διαδικασίες.

Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι στις 4 Οκτωβρίου 2026 είχε υποβάλει καταγγελία προς αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Μεταξύ των ζητημάτων που έθετε ήταν οι όροι συμμετοχής στους διαγωνισμούς, η ύπαρξη ενός μόνο ενδιαφερόμενου αναδόχου σε ορισμένες διαδικασίες και η επιλογή του τρόπου αξιοποίησης των πωλητηρίων.

Ο Σύλλογος ζητά, επίσης, την ενίσχυση των αρχαιολογικών χώρων και των μουσείων με μόνιμο προσωπικό, ώστε υπηρεσίες όπως τα πωλητήρια, τα εκδοτήρια και οι χώροι υγιεινής να λειτουργούν από εργαζομένους του υπουργείου Πολιτισμού και του ΟΔΑΠ.

«Έχει στηθεί τεράστια μπίζνα γύρω από τα μνημεία»

Τον τρόπο με τον οποίο προχωρά η παραχώρηση υπηρεσιών και υποδομών των αρχαιολογικών χώρων σε ιδιώτες είχε σχολιάσει στο προηγούμενο ρεπορτάζ του Newsbomb η Δέσποινα Κουτσούμπα, πρόεδρος του Ενιαίου Συλλόγου Υπαλλήλων του υπουργείου Πολιτισμού Αττικής, Στερεάς και Νήσων.

Η ίδια είχε υποστηρίξει ότι οι εργαζόμενοι του υπουργείου προσπαθούν εδώ και καιρό να αναδείξουν τον τρόπο με τον οποίο, όπως καταγγέλλουν, προχωρά η άμεση ή έμμεση παράδοση του δημόσιου πλούτου και της πολιτιστικής κληρονομιάς σε επιχειρηματικούς ομίλους, με όχημα τον ΟΔΑΠ.

«Από “ταμείο αναδιανομής” των εσόδων από αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία της χώρας, όπως ήταν στο παρελθόν, ο ΟΔΑΠ μετατράπηκε σε όχημα εμπορευματοποίησης των μνημείων, κατασπατάλησης πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και φωτογραφικών διαγωνισμών», είχε αναφέρει.

Η κ. Κουτσούμπα είχε επισημάνει ακόμη ότι τα αναψυκτήρια, η διαχείριση των εισιτηρίων στους μεγαλύτερους αρχαιολογικούς χώρους, ακόμη και οι τουαλέτες της Ακρόπολης, της Αρχαίας Αγοράς και του Κεραμεικού, παραδίδονται σε ιδιώτες, συχνά μέσα από διαγωνισμούς στους οποίους συμμετέχει ένας και σπανιότερα δύο υποψήφιοι.

Στην ίδια παρέμβαση είχε συνδέσει τις εξελίξεις με την αύξηση των εισιτηρίων και την κατάργηση του χειμερινού εισιτηρίου, υποστηρίζοντας ότι όλο και λιγότεροι πολίτες μπορούν να επισκεφθούν τα μνημεία και τα μουσεία, όπως, σύμφωνα με την ίδια, δείχνουν τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ.

Παράλληλα, είχε αναφερθεί στην παραχώρηση αρχαιολογικών χώρων σε ιδιώτες για ιδιωτικά γεύματα ή επισκέψεις σε «πριβέ ώρες», εκφράζοντας την ανησυχία της για όσα, όπως υποστήριζε, θα ακολουθήσουν μετά την ψήφιση του νόμου για την ΑΕ Εμπορίας Πολιτισμού στα τέλη Ιουλίου.

«Έχει στηθεί τεράστια μπίζνα γύρω από τα μνημεία, με επιχειρήσεις που έχουν προνομιακή πρόσβαση στην κυβέρνηση και την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού», είχε τονίσει, προσθέτοντας ότι το κόστος της συντήρησης, της προστασίας και της λειτουργίας των αρχαιολογικών χώρων παραμένει στο Δημόσιο, ενώ οι κερδοφόρες δραστηριότητες παραχωρούνται σε ιδιώτες.

«Πρόκειται για την κοινή περιουσία όλου του ελληνικού λαού, πρόκειται για την ιστορική μας μνήμη», είχε σημειώσει, προαναγγέλλοντας τη συνέχιση των κινητοποιήσεων των εργαζομένων με αίτημα να επιστρέψουν τα πωλητήρια, τα εισιτήρια και οι υπόλοιπες υποδομές των αρχαιολογικών χώρων στην Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Τι σημαίνουν οι αποφάσεις για την επόμενη ημέρα

Οι ακυρωτικές αποφάσεις της ΕΑΔΗΣΥ δημιουργούν νέα δεδομένα για τον σχεδιασμό του ΟΔΑΠ και τον τρόπο με τον οποίο θα ανατεθεί στο εξής η λειτουργία των συγκεκριμένων εγκαταστάσεων.

Εφόσον προχωρήσει νέα διαδικασία για τα 27 πωλητήρια, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι απαιτήσεις του νόμου 4413/2016 και οι κανόνες δημοσιότητας που ισχύουν για συμβάσεις παραχώρησης αντίστοιχης αξίας. Παράλληλα, θα πρέπει να καθοριστεί το καθεστώς λειτουργίας των πωλητηρίων και των υπόλοιπων εγκαταστάσεων κατά το μεταβατικό διάστημα, μέχρι να ολοκληρωθούν οι νέες διαδικασίες.

Ο ΟΔΑΠ έχει ήδη τοποθετηθεί δημόσια για τις αποφάσεις της ΕΑΔΗΣΥ, υπερασπιζόμενος της νομιμότητας των διαγωνισμών. Από την πλευρά της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Πολιτισμού, ωστόσο, δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής δημόσια τοποθέτηση επί της ουσίας της υπόθεσης, με την ενημέρωση να είναι ότι οποιαδήποτε σχετική απάντηση θα δοθεί σε δεύτερο χρόνο.

 

newsbomb.gr